Temat suplementacji witaminy D już za nami. Dziś czas na podsumowanie najistotniejszych informacji na temat witaminy K. Jeśli jesteście rodzicami starszych dzieci, które były karmione naturalnie,  zapewne podawaliście Państwo preparaty witaminy D i K. W 2016 roku zalecenia dotyczące stosowania witaminy K u noworodków i niemowląt zostały zmienione. Wśród wielu rodziców wciąż budzą kontrowersje. Zdarza się, że rodzice nie wyrażają zgody na realizację zaleceń. Dlaczego? Czy słusznie? Dziś porcja informacji w temacie witaminy K dla wszystkich świeżo upieczonych rodziców- niezależnie od tego czy po raz pierwszy czy kolejny. 🙂

1. Dlaczego podajemy noworodkom witaminę K?
2. Czy można przewidzieć wystąpienie krwawienia z niedoboru witaminy K ?
3. Jak można zabezpieczyć dziecko przed krwawieniem z niedoboru witaminy K?
4. Czy podawanie domięśniowe jest konieczne? Czy podanie domięśniowe witaminy K jest bezpieczne dla dziecka? Czy jest możliwe podanie witaminy K w formie doustnej?
5. Jaką mamy alternatywę dla podawania domięśniowego?
6. Czy w sytuacji gdy nasze dziecko otrzymało domięśniową dawkę witaminy K po urodzeniu konieczna jest dalsza doustna suplementacja?
7. Po podaniu kropelek z witaminą K nasze dziecko zwymiotowało/ ulało mu się? Co powinniśmy zrobić w tej sytuacji? Czy podać preparat ponownie? Ile preparatu podać?
8. Nasze dziecko jest wcześniakiem? Jaką dawką witaminy K powinno otrzymać po porodzie i w jakiej formie?
9. Z wpisu w książeczce zdrowia wynika, że nasze dziecko po urodzeniu otrzymało za małą dawkę witaminy K? Co możemy zrobić w tej sytuacji? Czy możemy uzupełnić brakującą dawkę?
10. Czy istnieje możliwość dostarczenia dziecku odpowiedniej ilości witaminy K wyłącznie z pokarmem? Czy suplementując w ciąży witaminę K można uniknąć podania dziecku jednorazowej dawki witaminy K po porodzie?

1.Dlaczego podajemy noworodkom witaminę K?

Zasadniczym powodem, dla którego wszystkie noworodki powinny otrzymać po urodzeniu witaminę K, jest zapobieganie krwawieniom związanym z jej niedoborem (dawniej stosowana nazwa to choroba krwotoczna noworodków) . W zależności od okresu występowania, wyróżniono trzy postaci tego schorzenia:

Postać wczesna występuje w ciągu pierwszych 24 godzin życia noworodka . W grupie ryzyka jej wystąpienia znajdują się:

  • noworodki matek, które w ostatnim okresie ciąży przyjmowały leki przeciwpadaczkowe (karbamazepina, barbiturany, fenytoina),
  • noworodki matek, które w ostatnim okresie ciąży przyjmowały doustne leki przeciwkrzepliwe (antykoagulanty – antagoniści wit. K), leki przeciwgruźlicze (tuberkulostatyki – ryfampicyna, izoniazyd) i niektóre antybiotyki (np. cefalosporyny).

Jak postępować sytuacji w gdy istnieje ryzyko wystąpienia postaci wczesnej krwawienia w niedoboru witaminy K?

Odstawić (oczywiście po konsultacji z lekarzem!) leki co najmniej tydzień przed porodem.

Jako alternatywę można  podać kobiecie w ciąży witaminę K w dużej dawce (20 mg/24 h), natomiast noworodkowi natychmiast po urodzeniu należy podać witaminę K domięśniowo (i.m.) w dawce 1mg .

Postać klasyczna występuje w pierwszym tygodniu życia (zazwyczaj pomiędzy 3 a 5 dobą życia).Najczęściej ta postać objawia się pod postacią krwawienia z przewodu pokarmowego, pępka, błon śluzowych i skóry. W grupie ryzyka tej postaci znajdują się noworodki :

  • z porodów zabiegowych
  • urodzone przedwcześnie
  • w zamartwicy (niedotlenienie okołoporodowe)
  • z hipotrofią wewnątrzmaciczną
  • z zespołem aspiracji smółki.

Te noworodki bezwzględnie wymagają podania witaminy K niezwłocznie po urodzeniu w dawce zależnej od masy ciała (patrz niżej).

Postać późna  może wystąpić od 2 do 12 tygodnia życia dziecka ( najczęsciej pomiędzy 3 a 8 tygodniem życia). W tej postaci najczęściej dochodzi do krwawienia śródczaszkowego, związanego z wysoką śmiertelnością. Czynniki predysponujące do wystąpienia tej postaci choroby to:

  • wyłączne karmienie naturalne dziecka
  • choroby wątroby i dróg żółciowych
  • przewlekłe choroby przewodu pokarmowego upośledzające wchłanianie (mukowiscydoza, zespół krótkiego jelita, przewlekła biegunka)
  • stosowanie leków niekorzystnie wpływających na metabolizm i funkcję witaminy K, takich jak: antybiotyki (przewlekle stosowanie) lub pochodne kumaryny

Ryzyko wystąpienia krwawienia zwiększa się wielokrotnie, jeżeli kilka powyższych czynników występuje jednocześnie. Na przykład u dziecka karmionego mlekiem matki występuje nierozpoznana cholestaza ( związana z  mechanicznym zatrzymaniem odpływu żółci lub upośledzeniem czynności wydzielniczej wątroby).

Jak rozpoznać cholestazę?

W przypadku przedłużającej się żółtaczki (utrzymująca się powyżej 3. tygodnia życia) istotne są 2 elementy, które pomogą w rozpoznawaniu cholestazy:  zabarwienie stolców dziecka  (jasno żółte, szarawe, odbarwione) oraz oznaczenie stężenia bilirubiny całkowitej i bezpośredniej (związanej) w surowicy.

UWAGA! Jeżeli skóra dziecka ma odcień brunatno-zielonkawy, stolce są bardzo jasne lub odbarwione, mocz jest ciemny lub dziecko ma powiększoną wątrobę i/lub śledzionę dalsza diagnostyka w kierunku występowania cholestazy powinna rozpocząć się wcześniej.

2.Czy można przewidzieć wystąpienie krwawienia z niedoboru witaminy K ?

Z pewnością w trakcie wizyt patronażowych Wasza położna oraz lekarz pediatra będą pytać o występowanie sygnałów ostrzegawczych, które mogą o kilka tygodni wyprzedzać wystąpienie groźnych dla życia dziecka krwawień.  Jako rodzice, możecie Państwo obserwować dziecko pod kątem występowania następujących objawów:

  • Niewielkie krwawienia z pępka, błon śluzowych, przewodu pokarmowego.
  • Przedłużająca się żółtaczka
  • Występowanie biegunek, wymiotów
  • Brak przyrostu masy ciała lub słabe przyrosty masy.

3.Jak można zabezpieczyć dziecko przed krwawieniem z niedoboru witaminy K?

Najpewniejszą formą podania witaminy K u dzieci urodzonych „o czasie”   jest jednorazowe domięśniowe podanie dawki 1mg witaminy K1. Powinno ono nastąpić do 6 godzin po urodzeniu.

4.Czy podawanie domięśniowe jest konieczne? Czy podanie domięśniowe witaminy K jest bezpieczne dla dziecka? Czy jest możliwe podanie witaminy K w formie doustnej?

Domięśniowa forma podawania witaminy K u noworodków jest zalecana z dwóch głównych powodów. Przede wszystkim podanie domięśniowe zapewnia większą  skuteczność w zapobieganiu krwawieniom spowodowanym niedoborem witaminy K. Drugim niezwykle istotnym powodem jest wyeliminowanie ryzyka zaprzestania dalszej suplementacji (w razie gdy rodzic zapomni podać/ nie zostanie poinformowany o konieczności dalszego podawania odpowiednich preparatów witaminy K/będzie podawał je zbyt krótko – co czasem się zdarza).

Domięśniowe iniekcje (w tym podanie witaminy K) nie stanowią niebezpieczeństwa dla noworodka. W przypadku istnienia przeciwwskazań to takowych, jak w sytuacji gdy istnieje uzasadnione podejrzenie hemofilii, zastępujemy iniekcję poprzez doustne podanie witaminy K.

U noworodków w dobrym stanie klinicznym nie jest to jednak zalecana forma podaży. Dlaczego?  Przede wszystkim dlatego, że nie mamy kontroli nad ilością przyswojonej witaminy (ograniczone wchłanianie jelitowe, ulewanie itp.). Poza tym droga doustna nie jest odpowiednia dla noworodków: urodzonych przedwcześnie, z cholestazą, z zaburzeniami wchłaniania jelitowego, w stanie zdrowia uniemożliwiającym podanie witaminy K p.o., których matka otrzymywała leki wchodzące w interakcję z metabolizmem witaminy K.

Musicie Państwo wiedzieć, że decyzja o podaniu bądź nie witaminy K po porodzie oraz sposobie w jaki zostanie podana należy do Państwa jako rodziców. Zdarza się, że rodzice nie wyrażają zgody na jej profilaktyczne podanie. Motywacje są różne. Ufam, że wszyscy odmawiający rodzice podejmują taką a nie inną decyzję w trosce o zdrowie własnego dziecka. Z czystej ludzkiej ciekawości postanowiłam doinformować się korzystając z różnych portali i blogów dla rodziców jakie są przyczyny takiego postępowania. Po lekturze nasuwają się smutne wnioski- w ogromnym światowym postępie cywilizacyjnym i medycznym wielu ludzi doszukuje się teorii spiskowych. Chcąc chronić ludzkość ( a w tym przypadku bezbronne nowo narodzone dzieci) np. przed zgubnym wpływem substancji konserwujących akceptują narażenie na realne zagrożenie poważnymi powikłaniami z postaci krwawień ze zgonem włącznie. Dlatego zachęcam aby przed ostatecznym podjęciem decyzji o odstąpieniu od podania witaminy K po porodzie dobrze przemyśleć temat potencjalnego ryzyka i konsekwencji.

5.Jaką mamy alternatywę dla podawania domięśniowego?

Opracowano 2 schematy doustnego podawania witaminy K1

Pierwszy z nich zakłada podanie 3 dawek po 2mg

1 dawka- wkrótce po urodzeniu (2mg)

2 dawka w 4.-6. dobie życia (2mg)

3 dawka w 4-6 tygodniu życia (2mg)

 

Według drugiego schematu podajemy:

2mg witaminy K1 doustnie wkrótce po urodzeniu

oraz 1mg doustnie co tydzień do ukończenia przez dziecko 3 miesiąca życia.

Jeżeli Państwa dziecko będzie otrzymywało witaminę K w formie doustnej, ważne aby stosowane preparaty były zarejestrowane jako leki a nie suplementy!

6.Czy w sytuacji gdy nasze dziecko otrzymało domięśniową dawkę witaminy K po urodzeniu konieczna jest dalsza doustna suplementacja?

Nie. Zgodnie z aktualnie obowiązującymi zaleceniami dawka domięśniowa witaminy K (1mg) podana po porodzie zwalnia z konieczności jej dalszego suplementowania (JEST TO ZASADNICZA ZMIANA WZGLĘDEM WCZEŚNIEJSZYCH ZALECEŃ!).

Podawanie doustne kontynuujemy natomiast jeżeli u noworodka po urodzeniu rozpoczęto schemat doustnego podawania witaminy K.

7.Po podaniu kropelek z witaminą K nasze dziecko zwymiotowało/ ulało mu się? Co powinniśmy zrobić w tej sytuacji? Czy podać preparat ponownie? Ile preparatu podać?

Gdy ulanie/ wymioty wystąpią w ciągu godziny po podaniu preparatu witaminy K powinniście Państwo powtórzyć dawkę. Zgodnie ze stężeniami dostępnych aktualnie preparatów witaminy K do stosowania doustnego (2 mg/0,2 ml) należy podać (zależnie od schematu ) całą ampułkę gdy stosujemy schemat pierwszy (2mg) lub ½ ampułki gdy schemat drugi (1mg).

8.Nasze dziecko jest wcześniakiem? Jaką dawką witaminy K powinno otrzymać po porodzie i w jakiej formie?

Ogólna zasada podawania witaminy K u dzieci przedwcześnie urodzonych mówi, że w przypadku urodzeniowej masy ciała  ≤1500g  dziecko powinno otrzymać  0,5mg witaminy K, zaś gdy urodzeniowa masa ciała wynosi >1500g podajemy 1 mg. Najlepszym sposobem podania jest  iniekcja domięśniowa. W sytuacji gdy trudno jest podać preparat domięśniowo (u najmniejszych wcześniaków) można podać witaminę K dożylnie. Warto zaznaczyć, że dzieci urodzone przedwcześnie są zabezpieczone w dowóz witaminy K również z innych źródeł- takich jak roztwory do żywienia pozajelitowego oraz mieszanki mleczne przystosowane do żywienia wcześniaków.

9.Z wpisu w książeczce zdrowia wynika, że nasze dziecko po urodzeniu otrzymało za małą dawkę witaminy K? Co możemy zrobić w tej sytuacji? Czy możemy uzupełnić brakującą dawkę?

Jeżeli Państwa dziecko nie ukończyło jeszcze 3 miesiąca życia, w zaistniałej sytuacji należy podać domięśniowo jednorazową uzupełniającą dawkę witaminy K.  Alternatywnie można również uzupełnić brakującą dawkę podając witaminę K doustnie.

10.Czy istnieje możliwość dostarczenia dziecku odpowiedniej ilości witaminy K wyłącznie z pokarmem? Czy suplementując w ciąży witaminę K można uniknąć podania dziecku jednorazowej dawki witaminy K po porodzie?

Zacznijmy od tego, że wchłanianie witaminy K z przewodu pokarmowego niemowląt wynosi jedynie 30%. W przypadku karmienia naturalnego zaspokojenie zapotrzebowania dobowego noworodka na witaminę K jest ponadto praktycznie niewykonalne  z dwóch powodów. Kobiecy pokarm zawiera bardzo mało witaminy K. Poza tym jelita dziecka karmionego naturalnie ( w przeciwieństwie do dzieci karmionych mieszankami modyfikowanymi) są zasiedlone przez bakterie, których zdolność do produkcji witaminy K jest niewielka.

Niestety suplementacja matki witaminą K w czasie ciąży nie zapewnia właściwego jej stężenia u noworodka. Ponieważ witamina K nie przenika  przez łożysko, dziecko nie ma szansy aby zmagazynować w trakcie ciąży jej odpowiedniej ilości.

 

Niezależnie od tego jak często zmieniają się zalecenia dotyczące sposobu podawania i dawkowania witaminy K u noworodków, nie ulega wątpliwości, że wprowadzenie jej suplementacji uchroniło wiele dzieci przed ciężkimi powikłaniami choroby krwotocznej a niejednemu uratowało życie. Warto mieć to na uwadze podejmując decyzję odnośnie własnych dzieci…