Praca z dziećmi i ich rodzicami to niesamowite doświadczenie. Nie ma dnia, aby ktoś, lub coś mnie nie zaskoczyło, rozbawiło, wzruszyło. Bywają również sytuację, które sprawiają, że zamieram… Tak było w tym przypadku. Pewnego dnia mama jednego z moich pacjentów wywołała mnie z gabinetu. Była wyraźnie zdenerwowana, przestraszona a na dodatek nie chciała wyjawić paniom w rejestracji, dlaczego tak bardzo naciska na natychmiastową wizytę u pediatry. Informacje, że wolnych miejsc w grafiku już nie ma wywołała u niej panikę. Postanowiła nie dawać za wygraną i osobiście poprosić o przyjęcie swojego syna. Jak to zwykle bywa w przypadku nadplanowych wizyt standardowo zapytałam: ”Co dolega dziecku?”. Przerażona mama chłopca wzięła mnie na stronę, rozejrzała się czy aby nikt nie nasłuchuje i ściszonym głosem odpowiedziała: „Pani doktor, to ONA… To chyba bostonka” . Takim oto sposobem słynna „bostonka” pewnego razu zasiała postrach w poradni pediatrycznej. Cóż…nie da się ukryć, że nazwa brzmi groźnie. Jednak mimo tego, że wielu tak właśnie ją nazywa, to jej poprawna nazwa brzmi zdecydowanie mniej tajemniczo i strasznie. Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej- i wszystko jasne. Chociaż napisano o niej już wiele, dziś dla przypomnienia i ku pamięci…10 pytań o słynną „bostonkę”.

1.W przedszkolu mojego dziecka panuje „bostonka”. Co to za choroba?
2.Jak przebiega choroba dłoni, stóp i jamy ustnej? Jakie jest jej leczenie?
3.Jakie jest ryzyko, że moje dziecko się zarazi?
4.Czy ja również mogę zarazić się chorobą dłoni, stóp i jamy ustnej od mojego dziecka?
5.Moje dziecko ma atopowe zapalenie skóry? Jak przebiega choroba dłoni, stóp i jamy ustnej w takim przypadku?
6.Czy choroba dłoni, stóp i jamy ustnej pozostawia trwałą odporność? Czy można chorować na nią wielokrotnie?
7.Jak długo pozostawić w domu dziecko z chorobą dłoni, stóp i jamy ustnej?
8.Czy na chorobę dłoni, stóp i jamy ustnej można się zaszczepić?
9.Jak długo dziecko chore na chorobę dłoni, stóp i jamy ustnej zaraża?
10. Czy choroba dłoni, stóp i jamy ustnej może dawać powikłania?

1.W przedszkolu mojego dziecka panuje „bostonka”. Co to za choroba?

Chociaż wśród rodziców utarło się nazywać ją „bostonką”, nie jest to prawidłowa nazwa. To co nazywamy w Polsce „bostonką”, na całym świecie funkcjonuje pod nazwą „choroba dłoni, stóp i jamy ustnej” (Hand, Foot, and Mouth Syndrome – HFMS lub Hand, Foot, and Mouth Disease- HFMD). Co warto i niej wiedzieć?

• Jest to choroba WIRUSOWA. Wywołują ją różne enterowirusy (najczęściej wirusy Coxackie oraz enterowirus 71).

• Najczęściej występuje u dzieci <10. roku życia (ALE może występować również u starszych dzieci a nawet dorosłych)

• Jest to tzw. choroba brudnych rąk (więcej na ten temat znajdziecie we wpisie: Bolączki małych brudasków. Choroby brudnych rąk-czym może się zrazić dziecko gdy nie dba o higienę.) – do zakażenia dochodzi przez niewłaściwą higienę (droga doustna) oraz kontakt z wydzieliną dróg oddechowych chorego(droga oddechowa). Płyn wypełniający pęcherzyki, które pojawiają się na ciele w trakcie choroby również jest bardzo zakaźny.

• W naszej strefie klimatycznej największą ilość przypadków choroby dłoni, stóp i jamy ustnej obserwuje się wioną i latem

• Aby rozpoznać chorobę dłoni, stóp i jamy ustnej zwykle wystarczające jest wystąpienie charakterystycznych objawów. Badania laboratoryjne są wykonywane głównie w przypadkach wątpliwych lub tych o ciężkim przebiegu.

2.Jak przebiega choroba dłoni, stóp i jamy ustnej? Jakie jest jej leczenie?

Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej rozwija się zazwyczaj 3–6 dni po kontakcie z osobą chorą. Klasycznie choroba rozpoczyna się
• złym samopoczuciem
• gorączką- zazwyczaj niewysoką, która ustępuje w ciągu 48 godzin.
Następnie
• 1-2 dni po wystąpieniu gorączki, w gardle i jamie ustnej ( na tylnej ścianie gardła, podniebieniu, języku, dziąsłach, błonie śluzowej policzków) pojawiają się plamki, pęcherzyki a następnie bolesne owrzodzenia (dziecko zgłasza ból gardła, odmawia jedzenia a czasem również picia).
• na skórze dłoni i stóp pojawiają się pęcherzyki otoczone rumieniem, które nie swędzą (lub swędzą bardzo nieznacznie), ale mogą boleć.

Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej

Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej

Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej  Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej

Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej
Ponadto:
• wysypka może występować również w innych miejscach (tułów, pośladki, okolica narządów płciowych/tzw. okolica pieluszkowa)
• zmiany skórne nie zawsze muszą mieć formę pęcherzyków – wysypka może mieć charakter małych, czerwonych plamek lub grudek
• w rzadkich przypadkach zmiany skórne mogą być rozmieszczone obwodowo na twarzy, kończynach górnych i dolnych,
• czasem zmiany mogą mieć charakter wybroczyn lub plamicy(są to zmiany krwotoczne)
• wysypce mogą towarzyszyć objawy z dróg oddechowych i przewodu pokarmowego (biegunka, wymioty)
• może wystąpić herpangina- głównie u dzieci poniżej 5. roku życia (szczyt występowania w 1. roku życia), objawia się obecnością zmian pęcherzykowych na podniebieniu miękkim i łukach podniebiennych, które powodują ból gardła i trudności w połykaniu
• choroba może przebiegać z powiększeniem szyjnych węzłów chłonnych
Zmiany skórne wycofują się stopniowo a choroba dłoni, stóp i jamy ustnej zazwyczaj ustępuje samoistnie w ciągu 2-3 tygodni.

Ale to nie koniec…
Po około 40 dniach od wystąpienia pierwszych objawów choroby dłoni, stóp i jamy ustnej:
• na paznokciach mogą pojawić się poprzeczne fałdy lub bruzdy- są to linie Beau, które powstają w wyniku zahamowania wzrostu paznokcia w trakcie choroby w miejscu macierzy
• może wystąpić złuszczanie paznokci

 

Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej

Linie Beau

Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej

 

UWAGA: Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej nie zawsze musi przebiegać w sposób klasyczny, ze wszystkimi powyższymi objawami.

Jak leczy się chorobę dłoni, stóp i jamy ustnej?
• W większości przypadków w warunkach domowych
• Leczenie jest przede wszystkim objawowe
• Najważniejsze jest odpowiednie nawodnienie i odżywienie chorego.
W momencie, gdy pojawią się bolesne zmiany w jamie ustnej dziecko może odmawiać jedzenia i picia. Aby złagodzić dolegliwości a jednocześnie dostarczyć organizmowi dziecka energię, można spróbować podawać choremu maluchowi chłodne płyny, pokarmy płynne lub półpłynne. Warto spróbować również karmienia strzykawką (zwłaszcza u młodszych dzieci). Gdy dolegliwości bólowe są bardzo nasilone, a dziecko całkowicie odmawia przyjmowania płynów, warto włączyć do leczenia leki przeciwbólowe w syropie lub tabletkach.

Leki przeciwbólowe stosowane bezpośrednio na błonę śluzową jamy ustnej NIE są zalecane. Dlaczego? Niestety nie przyczyniają się one do znacznej poprawy przyjmowania płynów przez chore dziecko, natomiast mogą wchłaniać się do krwiobiegu poprzez uszkodzoną śluzówkę. Konsekwencją może być nawet zatrucie i wystąpienie objawów toksycznych.

3.Jakie jest ryzyko, że moje dziecko się zarazi?

Ze względu na sposób przenoszenia się choroby między ludźmi (brudne ręce, wydzielina górnych dróg oddechowych, płyn obecny w zmianach pęcherzykowych) o zarażenie, zwłaszcza w dużych skupiskach dzieci, nie trudno. Aby zminimalizować ryzyko zakażenia bardzo ważne jest przestrzeganie zasad higieny, dlatego warto przede wszystkim zadbać o dokładne i częste mycie rąk oraz ograniczyć kontakty bezpośrednie z chorą osobą.

4.Czy ja również mogę zarazić się chorobą dłoni, stóp i jamy ustnej od mojego dziecka?

Tak. Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej dotyka również osoby dorosłe. Niestety może ona w tym przypadku przebiegać gorzej, a objawy mogą być bardziej dotkliwe (wysoka gorączka, więcej zmian skórnych, dłuższy przebieg).

5.Moje dziecko ma atopowe zapalenie skóry? Jak przebiega choroba dłoni, stóp i jamy ustnej w takim przypadku?

W przypadku osób cierpiących na atopowe zapalenie skóry, choroba dłoni, stóp i jamy ustnej może przebiegać z nietypowymi zmianami skórnymi. W miejscach, gdzie występują zmiany związane z atopowym zapaleniem skóry, może dochodzić do nadkażenia wirusem Coxsackie. W efekcie skóra w tych miejscach wygląda niczym dotknięta wypryskiem opryszczkowym z nadżerkami.

6.Czy choroba dłoni, stóp i jamy ustnej pozostawia trwałą odporność? Czy można chorować na nią wielokrotnie?

Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej nie jest wywoływana przez jeden konkretny rodzaj wirusa, ale jest zespołem objawów, który pojawia się w wyniku zakażenia różnymi wirusami. Organizm pacjenta wytwarza po chorobie odporność wyłącznie w kierunku konkretnego wirusa. Z tego powodu nie wykluczone, że jakiś czas po przechorowaniu choroby dłoni, stóp i jamy ustnej (którą wywołał wirus „X”), pacjent zachoruje ponownie ( w wyniku zakażenia wirusem „Y”).

7.Jak długo pozostawić w domu dziecko z chorobą dłoni, stóp i jamy ustnej?

Bardzo wiele zależy od samopoczucia dziecka oraz etapu choroby. Pacjent, który gorączkuje, ma trudności z przyjmowaniem płynów i pokarmów oraz występują u niego pęcherzyki, nie powinien uczęszczać do żłobka/przedszkola/ szkoły. Zdecydowanie należy pozwolić dziecku pozostać w domu do czasu, aż jego samopoczucie się poprawi, a zmiany skórne wycofają się. Więcej na temat tego kiedy dziecko może wrócić po chorobie do swojej grupy rówieśniczej znajdziecie we wpisie: Mamo! Kiedy znów pójdę do przedszkola?! Jak długo dziecko powinno zostać w domu po chorobie?

8.Czy na chorobę dłoni, stóp i jamy ustnej można się zaszczepić?

Niestety nie. Aktualnie nie posiadamy szczepionki uodparniającej przed chorobą dłoni, stóp i jamy ustnej. Być może niedługo się to zmieni- badania w tym kierunku ciągle trwają. Najskuteczniejszą metodą zapobiegania chorobie jest przestrzeganie zasad higieny oraz unikanie kontaktu z osobami chorymi.

9.Jak długo dziecko chore na chorobę dłoni, stóp i jamy ustnej zaraża?

Chory człowiek (niezależnie od tego czy jest to dziecko czy osoba dorosła) zaraża tak długo, jak długo utrzymuje się wysypka. Jednak wirusy wywołujące chorobę (ale już o znacznie mniejszym potencjale zakaźnym), mogą być obecne w kale oraz wydzielinie dziecka jeszcze przez kilka kolejnych tygodni.

10. Czy choroba dłoni, stóp i jamy ustnej może dawać powikłania?

W większości przypadków choroba dłoni, stóp i jamy ustnej u dzieci nie wywołuje powikłań. Jednak w związku z utrudnionym przyjmowaniem płynów i pokarmów z powodu zmian występujących na śluzówkach jamy ustnej rośnie ryzyko odwodnienia. Dlatego bardzo ważne jest systematyczne pojenie dziecka (częściej ale mniejszymi porcjami) i odpowiednio wczesne zgłoszenie się do lekarza w przypadku, gdy dziecko zupełnie odmawia picia a dodatkowo chorobie towarzyszy gorączka.
O ile poważne ogólnoustrojowe powikłania choroby dłoni, stóp i jamy ustnej u dzieci były opisywane sporadycznie, w przypadku osób dorosłych występują one częściej (np. powikłania kardiologiczne lub neurologiczne). Warto mieć to na uwadze.

Czy choroba dłoni, stóp i jamy ustnej jest Wam obca? A może wcześniej znaliście ją pod nazwą „bostonka”? Dajcie znać  🙂
Pozdrawiam
S.

Źdródła:
1. Nessef Ch, Ziemer C, Morrell D. Hand-foot-and-mouth disease: a new look at classic viral rash. Current Opinion in Pediatrics,2015;27(4):486-491
2.https://www.dermnetnz.org

Specjalnie dla Ciebie przygotowałam również następujące wpisy :

1.Dekalog odporności. 10 patentów na budowanie odporności u dzieci.

2.Tańcz szczoteczko, tańcz… O ważnej roli zębów mlecznych i metodach zapobiegania próchnicy u dzieci.

3.Co frustruje pediatrę w gabinecie lekarskim? 10 powodów dla których pediatrzy załamują ręce.