Był taki czas,  kiedy wszystkie dzieci nuciły pod nosem: „szczotka, pasta, kubek, ciepła woda” a w większości szkół znajdowały się gabinety stomatologiczne. Może i czasy to zamierzchłe, ale problem higieny jamy ustnej jest wciąż aktualny. Najwięcej do powiedzenia mają w tym temacie stomatolodzy dziecięcy (czyli pedodonci), jednak najczęściej to my – pediatrzy jesteśmy pierwszą linii frontu w walce z chorobą o nazwie PRÓCHNICA. Częstość i intensywność choroby próchnicowej u dzieci i młodzieży w Polsce należy do najwyższych w Europie. Wielu rodziców nie zdaje sobie sprawy z problemu próchnicy zębów mlecznych. Nie wszyscy wiedzą kiedy i w jaki sposób zacząć dbać o higienę jamy ustnej swoich dzieci aby uchronić je przed próchnicą. O tym , że leczenie zębów mlecznych jest ważne i jak postępować aby zęby naszych dzieci wymagały leczenia jak najpóźniej postaram się dziś Państwa przekonać z perspektywy lekarza pediatry.

1.Kiedy i w jaki sposób powinniśmy zacząć dbać o zęby naszego dziecka?

2.Czy i jak dbać o higienę jamy ustnej dziecka, które jeszcze nie ma ząbków? Co zrobić gdy pojawią się pierwsze ząbki?

3.Kiedy powinien pojawić się pierwszy ząb w jamie ustnej dziecka? Jak długo trwa wyrzynanie się zębów?

4.Mycie zębów. Jaką stosować pastę i jaką szczoteczkę? Jaką technikę mycia zębów stosować u dzieci? Czy dziecko może zatruć się pastą do zębów?

5.Kiedy powinniśmy zabrać nasze dziecko do dentysty po raz pierwszy? Czego spodziewać się na takiej wizycie? Jak przygotować na nią dziecko?

6.Na co zwrócić szczególną uwagę aby próchnica nie rozwinęła się u naszego dziecka?

7.Dlaczego zęby mleczne powinny być leczone? Przecież wypadną…

8.Kiedy konieczna jest konsultacja stomatologiczna?

9.Jak często powinniśmy zabierać nasze dziecko na kontrolne wizyty stomatologiczne?

10.Czy konieczne jest wykonywanie u dzieci zdjęć rentgenowskich zębów?

 1.Kiedy i w jaki sposób powinniśmy zacząć dbać o zęby naszego dziecka?

Szczerze? Jeszcze przed jego narodzinami. Zawiązki zębów mlecznych oraz pierwszych zębów trzonowych stałych kształtują się już w życiu płodowym, dlatego dieta przyszłej mamy ma dla tego procesu duże znaczenie. Warto zadbać aby w diecie były obecne jajka, nabiał, ryby, mięso, rośliny strączkowe, zielone rośliny liściaste, produkty pełnoziarniste. Odpowiednia ilości białka, wapnia, fosforu oraz  witaminy D pozytywnie wpływa na rozwijające się ząbki nienarodzonego jeszcze Maluszka. Dbając o własną dietę pośrednio dbamy również o prawidłowy rozwój uzębienia dziecka. Będąc w temacie ciąży warto zaznaczyć, że jednym z etapów planowania potomstwa powinno być wyleczenie zębów przyszłej mamy. Jeżeli nie udało się przeprowadzić leczenia stomatologicznego przed ciążą, najbardziej optymalnym do tego czasem jest drugi trymestr ciąży. Kiedy już Maluszek pojawi się na świecie zabiegi higieniczne w obrębie jego jamy ustnej powinny stać się jednym ze stałych elementów pielęgnacji dziecka. Stopniowo dostosowując ich rodzaj do wieku wyrabiamy u dziecka nawyki higieniczne , a im wcześniej do tego dojdzie tym większa szansa , że w przyszłości będzie ono prawidłowo dbało o swoje zęby.

2.Czy i jak dbać o higienę jamy ustnej dziecka, które jeszcze nie ma ząbków? Co zrobić gdy pojawią się pierwsze ząbki?

Fakt, że dziecko nie posiada jeszcze ząbków nie zwalnia nas z obowiązku dbania o higienę jego jamy ustnej. Początkowo możemy przemywać 2-3 razy dziennie  dziąsła ( jednocześnie je masując ) mokrym gazikiem, miękką szczoteczką silikonową lub zwilżoną w przegotowanej wodzie lub naparze z rumianku pieluszką tetrową . Pierwsze ząbki mleczne są bardzo podatne na próchnicę, ze względu na niepełną ich mineralizację. Dlatego, gdy tylko pojawią się w buzi dziecka należy rozpocząć stosowanie  pasty do zębów. Warto zadbać o regularność mycia zębów oraz przyjazną i radosną atmosferę w trakcie aby Maluszek mógł wyrobić sobie codzienny nawyk kojarzony z przyjemnymi doznaniami.

3.Kiedy powinien pojawić się pierwszy ząb w jamie ustnej dziecka? Jak długo trwa wyrzynanie się zębów?

Wyrzynanie się zębów mlecznych u dzieci (ząbkowanie) zazwyczaj rozpoczyna się około 6 miesiąca życia (pomiędzy 5 a 10 miesiącem życia). Najczęściej pierwszym zębem mlecznym, który pojawia się u jamie ustnej dziecka jest dolny ząb przedni (dolny siekacz).
Do około 31-33 miesiąca życia wyrzyna się 20 zębów mlecznych (10 górnych i 10 dolnych). Jako ostatnie wyrzynają się drugie zęby trzonowe w szczęce. Wyrzynanie się zęba przebiega w kilku etapach. Najpierw w kości kształtuje się korona niewidocznego zęba. Następnie ząb pojawia się w buzi i wyrasta, aż do kontaktu z zębem przeciwstawnym. Ostatnim etapem jest utworzenie się korzenia zęba i ukształtowanie wokół niego dziąsła. Najsilniejsze objawy dokuczające dziecku (ból i pieczenie w jamie ustnej) występują w trakcie przebijania się zęba przez dziąsło i mogą trwać ok 3-5 dni dla jednego zęba . Jeżeli jednocześnie wyrzyna się kilka zębów lub jeden po drugim, rodzice mogą obserwować objawy nawet dłużej. Jest to czas, kiedy dziecko potrzebuje szczególnie dużo uwagi  i miłości. Aby złagodzić dolegliwości bólowe dziecka można podać mu schłodzony owoc, deserek lub  gryzak (włożony na kilka minut do lodówki-NIE DO ZAMRAŻARKI) oraz czasowo powrócić do bardziej rozdrobnionych pokarmów do momentu aż ząbek się przebije a ból minie. Jeżeli dolegliwości są bardzo dokuczliwe i uniemożliwiają normalne spożywanie posiłków, w ostateczności można podać dziecku doraźnie leki przeciwbólowe ( warto zacząć od paracetamolu).

4.Mycie zębów. Jaką stosować pastę i jaką szczoteczkę? Jaką technikę mycia zębów stosować u dzieci? Czy dziecko może zatruć się pastą do zębów?

Na początku ważna zasada KU PAMIĘCI: dzieciom do ok. 7-8 roku życia zęby myją (lub poprawiają po samodzielnym umyciu przez dzieci) rodzice! Najlepszą metodą uczenia i motywowania dziecka i prawidłowych nawyków higienicznych jamy ustnej ( i nie tylko) jest WSPÓLNE MYCIE ZĘBÓW.

Jak najbardziej zachęcajmy Maluchy do obcowania i oswajania się ze szczoteczką do zębów ale jednocześnie nie traktujmy zabawy dziecka szczoteczką jako właściwego mycia zębów. Początkowo dzieci powinny używać szczoteczki tylko pod opieką dorosłych.

Szczoteczka:

Szczoteczka do zębów przede wszystkim powinna być bezpieczna dla jej użytkownika. Maluszki lubią barwne przedmioty, dzieci starsze ozdobione wizerunkami bohaterów z ulubionych bajek- weźmy to pod uwagę w trakcie zakupu szczoteczki aby przygoda ze szczotkowaniem ząbków była dla dziecka frajdą a nie tylko przykrym obowiązkiem.

U dzieci u których dopiero wyrzynają się ząbki można stosować szczoteczkę z silikonowymi włoskami, nakładaną na palec, jak naparstek. Takie szczoteczki posiadają zazwyczaj również  wypustki masujące , którymi jeszcze przed poja­­wieniem się pierwszych ząbków można masować dziąsła.

Zapobieganie próchnicy u dzieci można rozpocząć jeszcze przed rozpoczęciem wyrzynania się ząbków. Silikonową szczoteczkę w wypustkami można stosować do masażu jeszcze bezzębnych dziąseł dziecka .

 

Odpowiednia szczoteczka dla dzieci najmłodszych (<2r.ż.) powinna posiadać:

główkę dostosowaną do wielkości jamy ustnej dziecka

miękkie włosie o zaokrąglonych końcach

zaokrąglone  krawędzie

Odpowiednia szczoteczka dla dzieci starszych (2-5 r.ż.) powinna posiadać:

włókna różnej długości aby dokładniej czyścić wszystkie powierzchnie zębów oraz przestrzenie międzyzębowe

wielkość  i kształt dostosowane do wieku dziecka

Pasta:

Pasta do zębów powinna zawierać fluor, który zabezpiecza przed rozwojem choroby próchnicowej . Do mycia zębów stosujemy ją dwa razy dziennie rano i wieczorem (po śniadaniu i kolacji), natomiast po pozostałych posiłkach można nadal przecierać zęby dziecka gazikiem. Już u niemowląt, które dopiero zaczynają swoją przygodę z pastą i szczoteczką  zaczynamy od dawki fluoru 1000 ppm, a szczoteczkę lekko smarujemy pastą. U nieco starszych dzieci w wieku 2-5 lat możemy zwiększyć ilość pasty do odpowiadającej mniej więcej wielkości ziarna grochu. Pastę wciskamy we włosie szczoteczki. U dzieci, które nie wypluwają pasty do zębów, po zakończonym szczotkowaniu usuwamy ją z jamy ustnej przy pomocy gazika. U dzieci powyżej 6 roku życia możemy stosować pasty o zawartości fluoru 1450ppm.

Aby dziecko jak najszybciej nauczyło się wypluwać pastę zaleca się unikanie past o smaku owoców na rzecz tych typowo miętowych. Ssanie szczoteczki z pastą i połykanie pasty do zębów może powodować kłopoty żołądkowe. Aby temu zapobiec można zetrzeć wilgotnym gazikiem z zębów pozostałości.
Technika:

Zacznijmy od tego, że przed rozpoczęciem szczotkowania dziecko powinno wypłukać usta . Ząbki maluchów myjemy ruchami okrężnymi lub ruchami szorowania Najpierw myjemy zewnętrzną powierzchnię zębów, następnie ruchami wymiatającymi przy szeroko otwartych ustach oczyszczamy wewnętrzne powierzchnie zębów. W kolejnym etapie oczyszczamy powierzchnie żujące. Na końcu myjemy język i wewnętrzne powierzchnie policzków (tam również gromadzą się resztki pokarmów).

Po wieczornym szczotkowaniu zębów zadbajmy o to aby dziecko poza czystą wodą nie wypijało już innych napojów ani nie spożywało żadnych pokarmów.

Zatrucie fluorem.

Wprawdzie całkowicie nie możemy wykluczyć możliwości zatrucia fluorem, ale przy prawidłowym użytkowaniu szczoteczki i pasty jest to praktycznie sytuacja niemożliwa. Ostre zatrucie fluorem u dziecka wymagające natychmiastowego leczenia specjalistycznego występuje w przypadku jego spożycia w ilości ok. 5 mg/kg masy ciała.

Przykład: Aby doszło do ostrego zatrucia fluorem dziecko o masie 19 kg (ok. 5-letnie) musi jednorazowo spożyć 95 g pasty zawierającej 1000 ppm fluoru (tubka pasty do zębów dla dzieci zazwyczaj zawiera około 50g). Pierwszymi objawami przedawkowania fluoru są: bóle brzucha, nudności, wymioty, biegunka oraz ból głowy.

Jeżeli podejrzewacie Państwo, że mogło dojść do spożycia przez dziecko zbyt dużej ilości pasty do zębów zawierającej fluor w pierwszej kolejności podajcie maluchowi do wypicia szklankę mleka a następnie skontaktujcie się z lekarzem.

Do gabinetu lekarskiego/szpitala Należy zabrać z sobą opakowanie pasty do zębów którą spożyło dziecko.

5.Kiedy powinniśmy zabrać nasze dziecko do dentysty po raz pierwszy? Czego spodziewać się na takiej wizycie? Jak przygotować na nią dziecko?

Pierwsza wspólne wyjście do dentysty najlepiej zorganizować gdy u  dziecka pojawi się pier­­­­­wszy ząbek. Niestety niewielu rodziców odbywa wówczas wizyty w gabinetach stomatologicznych, a szkoda. Jest to doskonała okazja do rozpoczęcia oswajania dziecka z  badaniem stomatologicznym a dla  Państwa jako rodziców do uzyskania informacji w jaki sposób komponować dietę dziecka i dbać o nawyki higieniczna aby zachować w zdrowiu ząbki Maluszka. Stomatolog dziecięcy dostosuje sposób badania do Państwa i dziecka preferencji- na kolanach mamy lub taty, w asyście ulubionych zabawek… Możliwości jest naprawdę wiele. Ubytki próchnicowe występują już u ponad 50% dzieci w wieku trzech lat. Frekwencja próchnicy zębów wzrasta wraz z wiekiem i u młodzieży osiemnastoletniej wynosi 96,1%, obejmując średnio 8 zębów. Również podczas wizyt bilansowych w gabinecie pediatry powinna odbyć się ogólna ocena stanu uzębienia. Niestety często rodzice nie pamiętają kiedy odbyła się ostatnia wizyta stomatologiczna ich dziecka lub przyznają, że kilku (a nawet kilkunastoletnie ) dzieci nigdy nie odwiedziły stomatologa.

 

Czy można przygotować dziecko na wizytę u stomatologa tak aby się jej nie obawiało? Oczywiście, że TAK! Jeżeli oszczędzimy dziecku opowieści i naszych nieprzyjemnych doznaniach i lękach przed dentystą dziecko nie będzie miało powodu aby obawiać się wizyty. Tym bardziej, że pierwsze wizyty (zwłaszcza kontrolne) nie wiążą się z bólem i nieprzyjemnymi doznaniami.  Dobra metodą na przygotowanie dziecka na wizytę jest zabawa w gabinet stomatologiczny i opowiadanie o czynnościach, jakie są w nim wykonywane. Można pokazać dziecku bajkę , obrazek, ulotkę przeznaczone specjalnie dla dzieci i w spokojny, przyjazny sposób opowiedzieć o tym, co czeka małego pacjenta na wizycie stomatologicznej.

6.Na co zwrócić szczególną uwagę aby próchnica nie rozwinęła się u naszego dziecka?

Bardzo dobre pytanie! Zdecydowanie lepiej jest zapobiegać niż leczyć. Bardzo ważne jest aby nie dopuścić do rozwoju próchnicy.

  • Przede wszystkim należy uświadomić sobie, że PRÓCHNICA jest chorobą zakaźną, dlatego leczenie stomatologiczne rodziców jako najbliższych opiekunów dziecka jest równie istotne co zabiegi higieniczne w jamie ustnej malucha. Bezwzględnie należy unikać oblizywania smoczka lub innych akcesoriów dla Malucha (zwłaszcza przez osoby z niewyleczonymi zębami).
  • Jeżeli nasze dziecko posiada już pierwsze ząbki jest to sygnał, że czas rozstać się z butelką. Optymalnie byłoby w ciągu dnia zastąpić ją kubeczkiem, natomiast w godzinach nocnych zupełnie zaprzestać karmienia (mlekiem bądź słodkimi napojami takimi jak soki, granulowane herbatki niemowlęce z glukozą, kasza, mleko) lub podawać jedynie czystą wodę do picia ewentualnie niesłodzoną herbatkę.  W nocy ilość wydzielanej śliny jest mniejsza niż w ciągu dnia, co sprzyja odkładaniu się resztek pokarmowych w jamie ustnej oraz powstaniu próchnicy. Jeżeli dziecko musi być dokarmiane w nocy, przed  zakończeniem jedzenia dobrze jest podać dziecku butelkę z wodą, aby wypłukać resztki mleka z jamy ustnej. Karmienie naturalne mimo że nie jest związane epidemiologicznie z występowaniem choroby próchnicowej, niestety przed nią nie zabezpiecza. Warto nadmienić, że karmienie mieszankami mlecznymi dla niemowląt predysponuje do wystąpienia próchnicy znacznie bardziej niż mleko kobiece.
  • Dieta, dieta i jeszcze raz dieta! Jednym z aspektów zdrowotnych, na który wpływamy komponując dietę naszych pociech jest stan uzębienia. Miękkie, kleiste słodycze, słodkie pokarmy lub napoje wypijane bezpośrednio przed snem powoduje demineralizację szkliwa i jego stopniowe niszczenie. Nie oznacza to, że nasze dzieci skazane są na całkowita eliminację cukrów. Jeżeli podajemy dziecku coś słodkiego, starajmy się robić to w czasie posiłku zamiast między posiłkami ( i nie codziennie rzecz jasna) . Wprowadźmy do jadłospisu naszego i naszego dziecka jak najwięcej świeżych chrupiących, surowych owoców i warzyw. Naprawdę mogą być rewelacyjną alternatywą dla lizaków. Przyzwyczajajmy dzieci od najmłodszych lat to picia wody niegazowanej. Jeżeli podajemy dziecku napoje słodzone , używajmy słomki. Alternatywą dla powszechnego cukru może być stosowanie ksylitolu a dzieciom które skończyły 4 lata możemy zaproponować żucie bezcukrowej gumy bezpośrednio po posiłku.
  • Niestety nie mamy wpływu na wszystkie czynniki predysponujące do wystąpienia próchnicy u dziecka. Do takich należą:  wczesne ząbkowanie ( zbyt krótki proces mineralizacji), niewłaściwe dieta matki w ciąży, intensywne wymioty u ciężarnej, stres, wcześniactwo, pochodzenie z ciąży mnogiej, choroby przebyte przez dziecko w pierwszych miesiącach życia (zwłaszcza wymagające antybiotykoterapii). Jeżeli któryś z nich występuje u Państwa dziecka tym bardziej należy jak najwcześniej zadbać o właściwą dietę oraz higienę jamy ustnej.

7.Dlaczego zęby mleczne powinny być leczone? Przecież wypadną…

Taki pogląd niestety dość często pokutuje wśród rodziców. Powodem tego jest zazwyczaj  nieświadomość konsekwencji choroby próchnicowej u dzieci. Jej częstym następstwem jest przedwczesna utrata zębów mlecznych, które utrzymują miejsce dla zębów stałych. Wynikiem tego może być powstawanie wad zgryzu u dziecka wymagających leczenia ortodontycznego. Nawet brak pojedynczych zębów mlecznych  hamuje wzrostu kości szczęki i żuchwy. Zęby objęte próchnicą (również mleczne)są ponadto siedliskiem niebezpiecznych dla organizmu bakterii. Mogą one atakować różne narządy np. nerki, serce, płuca a nawet stawy. Szczególne niebezpieczeństwo stanowią dla dzieci z wadami serca lub po przeszczepach narządów. Jeżeli pod zębem mlecznym utworzy się ropień stwarza on ryzyko uszkodzenia przyszłego zęba stałego w tym miejscu oraz w jego sąsiedztwie.

8.Kiedy konieczna jest konsultacja stomatologiczna:

Zdarzają się sytuacje gdy chcąc nie chcąc wizyta w gabinecie stomatologicznym stanie się koniecznością.  Jeżeli po ukończeniu 12 miesięcy dziecko nie ma jeszcze zębów warto skonsultować się ze stomatologiem . W przypadku gdy w miejscu wyrzynającego się zęba pojawi się zasinienie, krwiak lub ropień (a dodatkowo towarzyszyć będzie podwyższona temperatura przez ponad 48h) bezwzględnie należy udać się z dzieckiem do dentysty. Również w przypadku nieprawidłowego ustawienia zęba po wyrżnięciu warto odbyć wizytę u stomatologa.

9.Jak często powinniśmy zabierać nasze dziecko na kontrolne wizyty stomatologiczne?

Jeśli dziecko ma zdrowe ząbki, kontrola może odbywać się 1-2 razy w roku (co 6-12 miesięcy). U dzieci, które borykają się z problemem próchnicy warto jest odbywać takie wizyty częściej , np. co 3-6 miesięcy. Częste wizyty u stomatologa pozwolą wychwycić zmiany w strukturze zęba we wczesnej fazie, których leczenie nie wymaga zastosowania wiertła. Podczas tych wizyt stomatolog oczyści zęby i wykona zabiegi profilaktyczne (tzw. lakierowanie zębów). Około 6 roku życia rozpoczyna się wyrzynanie się zębów stałych i trwa do ok. 12-13 roku życia. Wszystkich zębów stałych jest 32, po 16 w szczęce i żuchwie. W uzębieniu stałym uszczelnia się zęby przedtrzonowe oraz drugie zęby trzonowe stałe (siódemki), ze względu na obecność głębokich bruzd i zagłębień. Indywidualny harmonogram wizyt ustala lekarz stomatolog.

10.Czy konieczne jest wykonywanie u dzieci zdjęć rentgenowskich zębów?

Zdjęcie rentgenowskie nie jest rutynowym badaniem, zwłaszcza u dzieci, jednak warto uświadomić sobie, że w pewnych sytuacjach może być bardzo pomocne a nawet niezbędne.

  • W przypadku licznych nowych ubytków próchnicowych pomaga wykryć wszystkie ogniska choroby.
  • W przypadku uzębienia z wypełnieniami na powierzchniach stycznych zębów umożliwia ocenę obecności ewentualnych ognisk próchnicy wtórnej
  • W przypadku rozległych ubytków próchnicowych pozwala ocenić tkanki wokół korzeni zębów
  • W przypadku urazu zęba może okazać się niezbędne dla prawidłowej diagnostyki i leczenia.

 

A Wy zaczęliście już przygodę z szorowaniem ząbków? A może jesteście już po pierwszej wizycie u dentysty? Jakie są Wasze przygody z myciem ząbków?  🙂