Powitanie na świecie potomka jest niewątpliwie momentem niezwykle emocjonalnym. Często dopiero po powrocie z Maluszkiem do domu, gdy emocje opadają, zaczynają mnożyć się pytania i wątpliwości, z których wcześniej nie zdawaliśmy sobie sprawy.

Jednym z nich jest suplementacja

Z doświadczenia wiem, że rodzice często poszukując informacji o przyczynach oraz sposobach suplementacji witamin u swoich dzieci napotykają na problem w postaci ogromu publikacji różniących się zalecanymi dawkami. Czas więc rozwiać wątpliwości aby w zgodzie a aktualną wiedzą medyczną zadbać o rozwój naszych pociech.

Rodzice zazwyczaj wraz z „Kartą informacyjną” otrzymują w szpitalu zestaw zaleceń dotyczących dalszej opieki zdrowotnej nad dzieckiem. Wśród nich znajduje się punkt dotyczący podawania witamin- w tym witaminy D.

Kiedy zacząć podawać witaminę D? Czy można już zaprzestać suplementacji? Czy moje dziecko jeszcze jej potrzebuje? Czy wystarczy picie tranu? Nieustanny dylemat- komu, ile i w jakiej formie potrzeba witaminy D?

Witamina D, będąca czynnikiem przeciwkrzywiczym znana jest już od prawie 100 lat. Przede wszystkim jest znany jest jej związek z gospodarką mineralną kości. Coraz częściej dyskutuje się na temat wpływu witaminy D na inne układy i narządy naszego organizmu. Zalecenia dotyczące dawkowania witaminy D zmieniały się w ciągu ostatnich lat, stąd częste Państwa wątpliwości. Najnowsze zalecenia dotyczące zapobiegania, diagnostyki i leczenia niedoborów witaminy D ukazały się w 2016 roku. Na ich podstawie spróbujmy odpowiedzieć na pytania, które najczęściej nurtują Państwa jako rodziców.

Do dzieła!

1. Czym jest witamina D? Dlaczego konieczna jest jej suplementacja u dzieci? Kiedy zacząć suplementację?

Witamina D jest zaliczana do grupy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Organizm pobiera ją z dwóch źródeł- w 90% jest syntetyzowana w komórkach naskórka pod wpływem promieniowania słonecznego (promienie UVB), zaś pozostałe 10% dostarczane jest wraz z pokarmami.

Badania epidemiologiczne wskazują, że niedobór witaminy D jest powszechnym problemem wśród populacji Europejczyków. Szczególne niebezpieczeństwo stanowi on wśród dzieci, u których wiąże się z ryzykiem rozwoju krzywicy.

Aby zapewnić optymalną dostawę witaminę D niezbędne jest eksponowanie w godzinach 10.00-15.00 przez co najmniej 15 minut 18% powierzchni ciała (odsłonięte przedramiona i częściowo nogi). Co ważne – bez stosowania filtrów przeciwsłonecznych!

W przypadku niemowląt do ukończenia 6 miesiąca życia bezpośrednia ekspozycja na promienie słoneczne nie jest zalecana, ze względu na ryzyko wystąpienia nowotworów skóry. W związku z tym nie jest możliwe zapewnienie małym pacjentom w tej grupie wiekowej optymalnego dowozu witaminy D bez zastosowania suplementacji pokarmowej.

Ponadto dzieci karmione wyłącznie mlekiem matki są szczególnie narażone na niedobór witaminy D z powodu bardzo małej jej zawartości w pokarmie kobiecym.

 

Dlatego niezależnie od sposobu karmienia, należy rozpocząć podawanie witaminy D od pierwszych dni życia i kontynuować jej suplementację bez przerwy aż do ukończenia 1 roku życia.

Poza suplementacją witaminy D bardzo ważnym elementem jest rozszerzenie diety dziecka o pokarmy dodatkowe bogate w wapń nie później niż do ukończenia 26 tygodnia życia.

2. Czy możliwe jest zbadanie ilości witaminy D w organizmie? Czy powinno się okresowo wykonywać takie badanie (np. w trakcie bilansów) ?

Badaniem, które można wykonać aby określić czy u dziecka występuje niedobór witaminy D jest oznaczanie stężenia 25(OH)D w surowicy. Jest to badanie odpłatne (koszt badania wynosi ok 50-100 zł w zależności od laboratorium). Niewątpliwie należy zastanowić się (np. w trakcie badań bilansowych) czy dziecko znajduje się w grupie ryzyka niedoboru witaminy D. Jeżeli okaże się, że tak- warto okresowo wykonać takie badanie.

U zdrowych, prawidłowo rozwijających się dzieci nie zaleca się rutynowego wykonywania tego badania.

Jeżeli u Państwa dziecka wykonano badanie stężenia 25 (OH)D, wynik interpretuje się następująco:

Stężenie 25 (OH)D Interpretacja
ng/ml Nmol/l
<12 <30 niedobór
12-20 30-50 stężenie niewystarczające, suboptymalne
>20 >50 stężenie optymalne
>100 >250 stężenie toksyczne

Źródło

3. Kto jest szczególnie zagrożony niedoborem witaminy D? Czy moje dziecko znajduje się w grupie ryzyka?

Wśród najmłodszych pacjentów szczególnie narażone na niedobór witaminy D są dzieci matek z niedoborami witaminy D oraz noworodki i niemowlęta karmione wyłącznie piersią (nawet 1000 ml kobiecego mleka nie pokrywa dziennego zapotrzebowania!!!). Dlatego bardzo istotna jest prawidłowa podaż witaminy D również kobietom w ciąży.

Ponieważ dzieci <6 miesiąca życia nie powinny być eksponowane na promieniowanie słoneczne, synteza skórna w tym wieku nie odgrywa istotnej roli.

Grupy ryzyka niedoboru witaminy D
krzywica, osteomalacja, ból mięśniowo-szkieletowy, skłonność do upadków, osteoporoza pierwotna i wtórna
zaburzenia gospodarki wapniowo- fosforanowej, zwiększone stężenie parathormonu, niedoczynność przytarczyc
przedłużona glikokortykosteroidoterapia (dawka prednizonu ≥7mg/24h)
leczenie przeciwpadaczkowe, leczenie ketokonazolem, przyjmowanie leków przeciwretrowirusowych (leczenie zakażonych HIV)
zaburzenia wchłaniania, długotrwałe diety eliminacyjne, w tym dieta związana z leczeniem alergii na białka mleka krowiego, nietolerancja laktozy, całkowite żywienie pozajelitowe, zaburzenia odżywiania
przewlekła niewydolność nerek w 3-5 stadium i stan po przeszczepieniu nerki
przewlekła niewydolność wątroby, cholestaza
choroby ziarniniakowe (gruźlica, sarkoidoza)
choroby sercowo-naczyniowego, nadciśnienie
choroby autoimmunizacyjne
choroby nowotworowe
choroby alergiczne (m. in. astma, atopowe zapalenie skóry)

Źródło

4. Co oznaczają skróty obecne na opakowaniach preparatów witaminy D-IU? Jak je interpretować? Jakimi dawkami suplementować witaminę D?

Dawki witaminy D podawane są przez producentów jako IU lub µg. Skrót IU oznacza jednostki międzynarodowe. Przelicznik wygląda następująco:

1 IU= 0,025 µg = 0,000025mg

1µg=40 IU

1mg=40 000IU

 

Zalecane suplementacyjne dawki witaminy D
<12. mż. 400 IU/24h 10 µg/24h
>12. mż. 600 IU/24h 15 µg/24h
Ciąża, laktacja 600 IU/24h 15 µg/24h

 Źródło

 

Szczególną grupą małych pacjentów są dzieci urodzone przedwcześnie, tzn. noworodki urodzone przed 37 tygodniem ciąży.

Wcześniaki powinny otrzymywać 200-400 IU (5-10 µg/d) od pierwszych dni życia, do czasu osiągnięcia masy ciała1500g. Później stosujemy dawkowanie jak w grupie dzieci urodzonych „o czasie”. W jakiej formie podajemy witaminę D wcześniakom? Do momentu uzyskania tolerancji karmienia drogą przewodu pokarmowego- dożylnie, natomiast gdy możliwe jest podawanie doustne należy zmienić formę podawania witaminy D na doustną.

 

UWAGA! Jeżeli Państwa dziecko znajduje się w grupie pacjentów z zaburzeniami wchłaniania, biegunką tłuszczową, celiakią, mukowiscydozą, zapaleniem trzustki, upośledzeniem wchłaniania witamin rozpuszczalnych w tłuszczach- konieczna będzie modyfikacja dawki witaminy D.

 

5. Czy postać witaminy D ma znaczenie (krople, kapsułki, syrop)?

Nie. Forma nie ma znaczenia. Ważna jest odpowiednio dobrana dawka.

 

witamina D

 

6. Czy można zrezygnować z suplementacji witaminy D jeżeli zadbamy o prawidłową dietę dziecka/ będziemy opalać się racjonalnie? Czy możliwe jest zapewnienie dziecku odpowiedniej ilości witaminy D stosując diety z wyłączeniem produktów mlecznych?

Pokarmowe źródła witaminy D (czytaj prawidłowo skomponowana dieta dziecka) są istotnym elementem jej dostarczania do organizmu. Zaleca się aby dzieci powyżej 12 miesiąca życia otrzymywały minimum 600 jednostek międzynarodowych witaminy D na dobę w diecie i/lub suplementacji. Nie wyklucza to możliwości zapewnienia podaży zalecanej dawki wyłącznie z diety. Wspomagająco można zastosować również preparaty tranu (należy zorientować się jaka jest zawartość witaminy D w określonym preparacie). Niewątpliwie warto zadbać o to, aby dieta dziecka była bogata w produkty zawierające witaminę D (a pokarmy dodatkowe bogate w wapń powinny zostać wprowadzone nie później niż do ukończenia 26 tygodnia życia), jednak w praktyce określenie jej dokładnej zawartości w posiłkach jest często dla rodziców trudne i dość kłopotliwe. Na podstawie poniżej tabeli można oszacować ile witaminy D dziennie otrzymuje Państwa dziecko a w przypadku jej niedostatecznej ilości pozostałą ilość podać w postaci farmaceutyku.

 

Zawartość witaminy D w wybranych produktach żywnościowych
Produkt Zawartość witaminy D
Mleko i produkty mleczne
Pokarm kobiecy 1,5-8 IU/100ml
Mleko krowie 0,4-1,2 IU/100ml
Mleko początkowe 40-56 IU/100ml
Mleko następne 56-76 IU/100ml
Mleko modyfikowane >1. rż. 70-80 IU/100ml
Mieszanki eliminacyjne 40-60 IU/100ml
Kaszki mleczno-ryżowe lub mleczno-zbożowe 160-480 IU/100g (ok. 64-80 IU/100ml)
Ryby
Węgorz świeży 1200 IU/100g
Śledź marynowany 480 IU/100g
Śledź w oleju 808 IU/100g
Dorsz świeży 40 IU/100g
Gotowany/ pieczony łosoś 540 IU/100g
Gotowana/ pieczona makrela 152 IU/100g
Ryby z puszki (tuńczyk, sardynki) 200-300 IU/100g
Inne
Żółtko jajka 20-50 IU/żółtko
Ser żółty 7,6-28 IU/100g

Źródło

Mimo iż kluczową rolę w zapewnieniu organizmowi witaminy D odgrywa synteza skórna, w związku z położeniem geograficznym Polski zachodzi ona jedynie od końca kwietnia do początku września w słoneczne dni między godziną 10.00 a 15.00. Ponadto jest ograniczona różnymi czynnikami osobniczymi oraz środowiskowymi, na które nie mamy wpływu. Szacuje się, że aby zapewnić optymalną produkcję witaminę D powinniśmy przez około 15 min eksponować na słońce ok 18% powierzchni ciała (odsłonięte przedramiona i częściowo nogi) bez stosowania preparatów z filtrami UVB.

O ile w miesiącach letnich poprzez racjonalną ekspozycję na promieniowanie słoneczne możliwe jest realizowanie tego założenia, jesienią, zimą i wczesną wiosną nie jesteśmy w stanie wyprodukować odpowiedniej ilości cholekalcyferolu (wit. D). Wówczas powinno się wesprzeć organizm preparatami farmaceutycznymi.

Warto uświadomić sobie, że nie istnieje jedyny, uniwersalny, racjonalny i bezpieczny próg ekspozycji na promieniowanie słoneczne, który zapewniałby nam odpowiednią produkcję skórną witaminy D a jednocześnie nie wiązał się z ryzykiem wystąpienia nowotworów skóry.

Dlatego dzieci <6 miesiąca życia nie powinny być bezpośrednio eksponowane na promieniowanie słoneczne. W przypadku dzieci starszych należy stosować ochronę w postaci preparatów z filtrami przeciwsłonecznymi!

Jednym z czynników predysponujących do krzywicy jest stosowanie w wieku niemowlęcym diet z wyłączeniem mleka i produktów mlecznych i zastępowanie ich np. mlekiem sojowym bądź ryżowym. Jeżeli decydujecie się Państwo na stosowanie takiej diety u swojego dziecka niezbędna staje się suplementacja preparatami zawierającymi witaminę D oraz okresowe monitorowanie jej stężenia w organizmie.

7. Na jakie produkty zwrócić szczególną uwagę komponując dietę dziecka aby zapewnić możliwie jak największą naturalną podaż witaminy D? Czy w Polsce żywność jest wzbogacana w witaminę D?

Zaczynając od dzieci najmłodszych- noworodków i niemowląt- pokarmowa podaż witaminy D jest uwarunkowana sposobem karmienia. Pokarm kobiecy zawiera znikome ilości witaminy D (1,5-8,0 IU/100ml), dlatego u dzieci wyłączne karmienie piersią stanowi istotny czynnik ryzyka niedoboru witaminy D. Mieszanki modyfikowane zawierają w swoim składzie znacznie większe ilości witaminy D, stąd ryzyko jej niedoboru jest zdecydowanie mniejsze wśród dzieci karmionych sztucznie.

Pokarmy bogate w witaminę D to przede wszystkim: mleko, tłuste ryby, tran, ser żółty oraz jajka. Istotnym elementem zapobiegania niedoborom witaminy D jest wzbogacanie żywności. Aby zapobiegać i zwalczać niedobory składników pokarmowych stosuje się obligatoryjne wzbogacanie żywności. Zgodnie z Rozporządzeniem (WE) nr 1925/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie dodawania do żywności witamin i składników mineralnych oraz niektórych innych substancji , w Polsce obligatoryjnie w witaminę D w formie cholekalcyferolu (wit. D3) lub ergokalcyferolu (wit. D2) wzbogacane są tłuszcze (z wyjątkiem tłuszczu mlecznego). Ponadto mleko i produkty mleczne mogą być wzbogacane dobrowolnie – głównie mleko o obniżonej zawartości tłuszczu.

witamina D

 

6. Co grozi dziecku w przypadku braku suplementacji/niedoboru witaminy D?

Wbrew wszechobecnemu rozwojowi cywilizacji oraz postępowi naukowemu, część chorób znanych od wielu wieków nadal istnieje. Jedną z nich jest krzywica, którą (o dziwo!) coraz częściej spotkać można nie tylko w krajach rozwijających się ale również w Australii, Stanach Zjednoczonych czy Wielkiej Brytanii. Rozpoznanie krzywicy opiera się na wywiadzie i badaniu lekarskim oraz badaniach biochemicznych krwi. Badaniem potwierdzającym jest badanie rentgenowskie. Wśród objawów wywołanych przez niedobór witaminy D obserwuje się opóźnienie zarastania ciemiączek, rozmiękanie kości potylicznych, pogrubienia nasad kości długich, zniekształcenia klatki piersiowej, drażliwość, pocenie się, utratę apetytu i napady drgawek (tężyczkę hipokalcemiczną), zagrażającą życiu kardiomiopatię hipokalcemiczną, ból kości i osłabienie mięśni, deformację kości kończyn i miednicy, zaburzenia rozwoju fizycznego, opóźnienie rozwoju i zaburzenia rozwojowe zębów.

Warto o tym pamiętać!

7. Czy witaminę D można przedawkować?

Tak. Po podaniu niemowlętom i małym dzieciom bardzo dużych dawek witaminy D
(240 000–4 500 000 IU) mogą pojawić się objawy zatrucia, które obejmują osłabienie, obniżenie nastroju lub utratę apetytu, zwiększone stężenie wapnia we krwi (hiperkalcemia) i moczu (hiperkalciuria). Stężenie 25 (OH) D w surowicy wynosi wówczas ≥ 250 nmol/l. W przypadku długotrwałego podawania zbyt dużych dawek witaminy D może dojść do odkładania się kamieni, żółciowych, nerkowych a nawet wystąpienia tzw. wapnicy nerek (nefrokalcynozy) i niewydolności nerek.

8. Czy suplementacja witaminy D jest wystarczająca w zapobieganiu krzywicy? Czy należy w tym celu suplementować wspomagająco również inne witaminy?

Wprawdzie, najogólniej rzecz ujmując, witamina D reguluje gospodarkę kostną, jednak aby mogła ona działać odpowiednio konieczne jest prawidłowe zaopatrzenie organizmu w inne równie ważne składniki odżywcze- przede wszystkim w wapń. Wprowadzenie do diety dziecka pokarmów dodatkowych bogatych w wapń powinno odbyć się nie później niż do ukończenia 26 tygodnia życia.

Zaleca się aby spożycie wapnia u niemowląt w wieku 0–6 miesięcy wynosiło 200 mg/24 natomiast w wieku 6 -12 miesięcy 260 mg/24 h. Po ukończeniu 1 r.ż. ilość wapnia w diecie dziecka powinna wynosić >500mg/24h.

Ilość wapnia w diecie dziecka >12 mż. mniejsza niż 300 mg/24 h zwiększa ryzyko krzywicy niezależnie od stężenia 25(OH)D.
Poza odpowiednią suplementacją witaminy D również podejmowanie aktywności fizycznej oraz prawidłowa podaż wapnia, fosforu i białka w diecie dziecka to niezwykle istotne czynniki zapewniające harmonijny rozwój układu kostnego oraz chroniące nasze pociechy przed krzywicą.

9. Czy prawdą jest, że witamina D wpływa również na inne funkcje organizmu- odporność, alergie, zapobiega nowotworom…?

Badania nad wpływem witaminy D na funkcje ludzkiego organizmu są prowadzone na całym świecie. Co jakiś czas ich wyniki prezentowane są w czasopismach naukowych. Aktualnie wiadomo, że receptory witaminy D są obecne również w komórkach hematopoetycznych, limfocytach, komórkach naskórka, wyspach trzustkowych, mięśniach i komórkach nerwowych. Daje to duże nadzieje, że być może wpływ witaminy D na nasz organizm jest o wiele większy niż dotąd sądziliśmy. Zbyt wcześnie jednak aby jednoznacznie opowiadać się za jej np. przeciwnowotworowym lub przeciwalergicznym działaniem. Nie zmienia to faktu, że zdecydowanie warto dbać o to, aby nie brakowało jej nam na co dzień.

10. Co wpływa na skórną syntezę witaminy D?

Skórna synteza witaminy D jest uzależniona od czynników osobniczych oraz środowiskowych. Czynniki osobnicze to m.in. karnacja skóry, okrycie skóry, skład ciała, wiek, czynniki genetyczne, czas ekspozycji na promieniowanie słoneczne oraz stosowanie kremów ochronnych z filtrami UVB. Do czynników środowiskowych zaliczamy szerokość geograficzną, porę roku i dnia, wysokość nad poziomem morza, nasłonecznienie/ zachmurzenie oraz zanieczyszczenie środowiska.

witamina D

 

Na dziś to wszystko.  Jeśli wśród powyższych pytań nie znalazłeś tego, które Cię nurtuje, proszę pozostaw je w komentarzu 🙂

Zapraszam również do śledzenia kolejnych wpisów śladami harmonijnego rozwoju Małego Człowieka na stronie

Dla Młodych Rodziców

🙂

Pozdrawiam

S.

 

 

Myślę, że poniższe wpisy również mogą być dla Ciebie Mody Rodzicu interesujące:
1.Pierwsze koty za płoty… Wizyta patronażowa u lekarza pediatry- czego się po niej spodziewać i jak się do niej przygotować ?
2.Ile widzi noworodek? Jak rozwija się zmysł wzroku dziecka.
3.OP czy już NOP? Odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy.