Gdy fala upałów zalewa Polskę, wszyscy pocimy się niemiłosiernie. Dzieci również. Gdy mijają upały, a mimo tego nadal dziecko bardzo się poci, rodzice zaczynają się niepokoić.  Czy słusznie? Kiedy mówimy o nadmiernej potliwości u dzieci? Czy powinno nas martwić, że dziecko bardzo się poci? Czy pocenie się główki jest niebezpieczne? Jak sobie z tym radzić? Zapraszam na garść medycznych informacji dotyczących problemu nadmiernej potliwości u dzieci .

Wydzielanie i parowanie potu jest związane z procesem termoregulacji. Za jego prawidłowe funkcjonowanie są odpowiedzialne gruczoły potowe, których na całym ciele znajduje około 4–5 milionów.  Dorosły człowiek aby utrzymać równowagę cieplną może wydzielać nawet 3–4 litrów potu na godzinę. Szacuje się, że 1-3% populacji boryka się z problemem nadmiernej potliwości. W słowniku medycznym dolegliwość ta nosi nazwę HIPERHYDROZA. Pierwsze jej objawy zazwyczaj występują między 14. a 25. rokiem życia. Nadmierna potliwość może występować w każdej okolicy ciała, ale w większości przypadków są to dłonie, podeszwy lub pachy. Chociaż to głównie dorośli niepokoją się o przyczynę obfitego pocenia się swoich dzieci, nie możemy zapominać o tym, że dla nich samych nadmierne pocenie się oznacza pogorszenie jakości życia oraz spadek poczucia własnej wartości.

1.Moje dziecko bardzo się poci, nie wiem czy to normalne czy się martwić? Czy nadmierna potliwość jest chorobą?

Zacznijmy od końca. Tak-nadmierna potliwość u dziecka (utrzymująca się przez dłuższy okres czasu) jest chorobą. Jest ona u dzieci dość częstym schorzeniem, jednak rzadko rozpoznawanym.

Czy należy się nim martwić? Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Przyczyn wzmożonego pocenia się dziecka może być wiele. Począwszy od wysokich temperatur za oknem, a skończywszy na bardzo poważnych chorobach. Z tego powodu aby odpowiedzieć na to pytanie konieczne jest przeprowadzenie odpowiedniego wywiadu oraz zbadanie dziecka przez lekarza.

Jeśli nadmierne pocenie się dziecka nie jest związane z innymi czynnikami (emocje, choroba, leki) mówimy o PIERWOTNEJ nadmiernej potliwości.

  • Najczęściej występuje ona ogniskowo, obustronnie, symetrycznie
  • Występuje w konkretnej lokalizacji
  • Występuje przez minimum 6 miesięcy
  • Nie występuje żadna jej uchwytna przyczyna
  • U 50% chorych dotyczy okolicy pach
  • U ok 30% chorych dotyczy dłoni i stóp
  • Najczęściej występuje w wieku 14–25 lat
  • Upośledza codzienne funkcjonowanie
  • Występuje przynajmniej raz w tygodniu
  • Mama lub tata dziecka również cierpi na nadmierną potliwość
  • Podczas snu objawy nie występują
Nadmierna potliwość dłoni i stóp może występować już u dzieci powyżej pierwszego roku życia.

Nadmierna potliwość pierwotna może także być UOGÓLNIONA. Dotyczy wówczas m. in. pach, dłoni, podeszew, twarzy, owłosionej skóry głowy, tułowia. Może ona dotyczyć jednocześnie kilku lokalizacji.

2.Jakie mogą być przyczyny nadmiernej potliwości u dziecka?

Przyczyny wzmożonego pocenia się dzieci mogą być różne. Zwiększona potliwość może być niegroźna i występować okresowo, w związku z obecnością czynnika wyzwalającego, lub być nieswoistym objawem poważnej choroby.

Dłonie i stopy dziecka mogą się pocić zaraz po urodzeniu.

Okres dojrzewania jest momentem, gdy w większości młodych ludzi rozpoczyna się istotne pocenie w okolicy pach, natomiast izolowana nadmierna potliwość dłoni i stóp najczęściej rozpoczyna się przed okresem dojrzewania.

Jeśli dziecko od dłuższego czasu bardzo się poci, nie należy od razu wpadać w histerię. Pierwszym etapem powinno być wykluczenie błędów pielęgnacyjnych, które mogą być przyczyną problemu. Należą do nich:

  • Zbyt wysoka temperatura otoczenia
  • Przegrzewanie dziecka
  • Zbyt grube ubranie lub okrycie
  • Odzież syntetyczna

Znalezienie przyczyny nadmiernego pocenia się nie zawsze jest proste. Inne możliwe przyczyny nadmiernej potliwości u dzieci to:

  • Infekcje- niezależnie czy chorobie towarzyszyła gorączka czy też nie, po wyleczeniu dziecko przez jakiś czas może pocić się bardziej niż do tej pory (jest to związane z niestabilnością ośrodka termoregulacji).
  • Sytuacje emocjonalne, stresujące.
  • Okresie dojrzewania (związane jest to z występowaniem burzy hormonalnej w organizmie młodego człowieka).
  • Wysiłek fizyczny.
  • Ekspozycja na ciepło lub zimno.
  • Przyjmowanie leków zwiększających potliwość.
  • Spożycie pikantnych potraw.
dziecko bardzo się poci

Leki, które mogą prowadzić do wtórnego pocenia. Źródło.

Wiele poważnych chorób może początkowo przebiegać bardzo skrycie. Należy wziąć je pod uwagę w trakcie diagnostyki  :

  • Niedobory pokarmowe (np. niedobór witaminy D3 i jego konsekwencje w postaci krzywicy)- o aktualnych zaleceniach dotyczących suplementacji witaminy D przeczytacie tutaj: Witamina D – 10 najczęstszych wątpliwości, które rodzice pragną rozwiać w gabinecie pediatry
  • Obniżony poziom cukru we krwi (hipoglikemia)
  • Przewlekłe infekcje
  • Alergie
  • Choroby skóry
  • Choroby neurologiczne (m. in. ośrodkowego układu nerwowego)
  • Nadwaga i otyłość
  • Choroby nowotworowe (m.in. białaczka, chłoniak)
  • Gruźlica
  • Niewydolność serca
  • Nadczynność tarczycy
  • Zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej.
Pocenie ust, głowy i nosa po zjedzeniu gorących i ostrych potraw jest fizjologiczne.

3.Jak przebiega diagnostyka nadmiernej potliwości u dzieci?

W diagnostyce wzmożonego pocenia się dzieci bardzo dużą rolę odgrywa SZCZEGÓŁOWY wywiad lekarski. Często dobrze zebrany, pozwala na zidentyfikowanie czynnika powodującego nadmierną potliwość. Rodzice powinni  obserwować, czy u dziecka występują dodatkowe objawy towarzyszące nadmiernej potliwości. Należy odpowiedzieć sobie na pytanie, czy:

  • apetyt dziecka bardzo pogorszył się w ostatnim czasie?
  • dziecko wypija znacznie większe ilości płynów niż wcześniej?
  • oddaje duże ilości moczu?
  • dziecko w ostatnim czasie straciło na wadze lub przestało przybierać?
  • u dziecka występują powiększone węzły chłonne?
  • dziecko jest osłabione, gorzej toleruje wysiłek?
  • występuje zasinienie na twarzy, zwłaszcza wokół ust?
  • dziecko jest nadmiernie blade (bledsze niż do tej pory)?
  • u dziecka występują stany podgorączkowe?

Jeśli na którekolwiek z powyższych pytań odpowiedź jest twierdząca, warto wykonać u dziecka badania laboratoryjne ( m. in. stężenie elektrolitów oraz TSH) , które ukierunkują dalszą diagnostykę i postępowanie.

4.Czy nadmierna potliwość jest dziedziczna?

Jeśli pierwsze objawy nadmiernej potliwości pojawiły się przed ukończeniem 20 lat, prawdopodobieństwo, że została ona przekazana w genach jest duże. W 50% przypadków nadmierne pocenie się występuje również u innych członków rodziny.

5.Jak leczyć nadmierną potliwość?

Jeśli nadmierna potliwość jest spowodowana chorobą lub stosowaniem leków, leczeniem jest ukierunkowane na podstawowe schorzenie. Jak najbardziej możliwe jest wspomagające stosowanie leczenia objawowego, ale nie może ono zastępować dalszej diagnostyki i leczenia choroby wywołującej wzmożoną potliwość. Nadmierne pocenie się stanowi duży problem psychiczny dla dzieci, które się z nią borykają. Szczególnie dotkliwie odczuwają go nastoletni pacjenci. Nie wolno nam bagatelizować tego problemu Powinniśmy przede wszystkim zacząć od  zauważenia i zainteresowania się problemem dziecka, dostarczyć mu jak możliwie jak największe wsparcie psychiczne a następne pomóc dziecku w doborze najbardziej odpowiedniej dla niego metody leczenia. Leczenie powinno być dobrane indywidualnie dla każdego pacjenta uwzględniając jego potrzeby i dolegliwości. Jakie mamy możliwości?

  • Środki miejscowe

Preparaty przeciwpotne, antyperspiranty,  są najłagodniejszą a jednocześnie najbardziej odpowiednią formą leczenia dzieci. Ich działanie polega na zaczopowaniu przewodów wyprowadzających pot na powierzchnię skóry. Mogą one być stosowane na każdą jej powierzchnię. Aby leczenie było skuteczne, preparaty muszą być stosowane codziennie, ponieważ wraz z odnawiającym się naskórkiem działanie tych preparatów ustaje.

Dla pacjentów z bardzo nasilonym poceniem ich działanie może okazać się niewystarczające. Niestety mogą one wywoływać świąd i podrażnienia skóry. Aby temu zapobiec najlepszym rozwiązaniem jest stosowanie preparatów przeciwpotnych na noc, na bardzo suchą skórę, a rano po przebudzeniu zmycie leku.

  • Jontoforeza

Jest to metoda stosowana od lat 30. XX wieku. Poprzez wprowadzanie do organizmu jonów przy udziale prądu elektrycznego zamykane są przewody wyprowadzające gruczołów potowych. Odnowa naskórka przywraca prawidłowe wytwarzanie potu.

Najlepsze efekty tej metody osiągane są w przypadku nadmiernej potliwości dłoni i stóp. Najczęstsze działania niepożądane jontoforezy to łagodne mrowienia i zaczerwienienie skóry, rzadziej pieczenie, świąd oraz wystąpienie drobnych pęcherzyków.Należy pamiętać o przeciwskazaniach do jontoforezy, które obejmują ciążę, wszczepiony rozrusznik lub defibrylatora serca, istotne zaburzenia rytmu serca oraz padaczkę. Jeśli pacjent posiada metalowe implanty lub protezy stawów zlokalizowane na drodze przechodzenia prądu, może on w tych miejscach odczuwać ból.

 Aparaty ortodontyczne nie są przeciwwskazaniem do stosowania jontoforezy.

  • Śródskórne wstrzyknięcia toksyny botulinowej

Dzięki tej metodzie możliwe jest zatrzymanie wytwarzania potu. Można ją bezpiecznie stosować na skórę dłoni, pachwin, okolicy podsutkowej i nadmostkowej, twarzy, owłosionej skóry głowy i podeszwową powierzchnię stóp. Chociaż teoretycznie można stosować ją również u dzieci, wstrzyknięcia toksyny botulinowej są bolesne, co ogranicza jej wykorzystanie w tej grupie.

  • Leki doustne (przeciwcholinergiczne)

Chociaż działają skutecznie, ich stosowanie jest obarczone dużym ryzykiem działań niepożądanych, takich jak suchość w jamie ustnej, nieostre widzenie, zatrzymanie moczu, tachykardia, zaparcia , a nawet przegrzanie w czasie aktywności fizycznej. Nie zaleca się ich stosowania u dzieci.

  • Chirurgia

Ostateczną formą leczenia nadmiernej potliwości, również u dzieci, jest leczenie chirurgiczne. Jest ono przeznaczone dla pacjentów, u których wcześniejsze metody leczenie się nie sprawdziły. Można wykonać łyżeczkowanie lub odsysanie tkanki tłuszczowej zawierającej gruczoły potowe lub wykonać sympatektomię.

6.Czy to prawda, że jeśli dziecko bardzo się poci, może to świadczyć o występującej u niego wadzie serca?

Fakt że dziecko bardzo się poci nie od razu oznacza, że dziecko posiada wadę serca. Nadmierna potliwość może występować u dziecka w przypadku wady serca, ale nie jest charakterystycznym objawem, występującym u wszystkich dzieci z chorobami serca. Jeśli poza nadmierną potliwością dziecko nie przybiera na wadze, jest blade, ma niskie ciśnienie tętnicze oraz duszność, a dodatkowo maluch jest niespokojny i występują trudności w karmieniu dziecka- czas zgłosić się do lekarza. W przypadku ciężkich wad lub zaburzeń rytmu serca, które prowadzą do niewydolności serca, wzmożona potliwość może występować zarówno po wysiłku fizycznym jak również podczas snu.

7.Jak możemy pomóc dziecku, które bardzo się poci?

U dziecka z nadmierną potliwością pierwotną , która nie wynika z żadnej innej choroby, już w warunkach domowych możemy zastosować kilka metod łagodzących problem:

  • Szczególną uwagę należy zwrócić na higienę osobistą dziecka. Zalecane są łagodne środki myjące, dostosowane do konkretnej grupy wiekowej.
  • Ubrania dziecka z nadmierną potliwością powinny być wykonane z bawełny. Unikać należy tkanin syntetycznych.
  • Warto zaopatrzyć dziecko w antyperspirant.
  • Napar z szałwii u części pacjentów łagodzi dolegliwości.
  • Jeśli obfite pocenie się ma związek z jedzeniem pikantnych, mocno przyprawionych pokarmów, najlepszym rozwiązaniem jest ich unikanie w codziennej diecie dziecka.

8.Moje dziecko bardzo się poci tylko w ciągu nocy? O czym może to świadczyć?

Mówiąc „nadmierne nocne pocenie się” mamy na myśli sytuację, gdy pomimo normalnej temperatury otoczenia konieczna jest zmiana bielizny pościelowej a czasem również pościeli. Problem nocnego pocenia się częściej dotyka dzieci w młodszych grupach wiekowy i w większości dotyczy chłopców. Powody mogą być przeróżne.  U dzieci, które obficie pocą się nocą, w pierwszej kolejności musimy wyeliminować takie czynniki jak:

  • zaburzenia snu- nocne lęki, trudności z zasypianiem, nocne przebudzenia, zespół bezdechu sennego
  • choroby atopowe
  • choroby układu oddechowego
  • przerost migdałka gardłowego
  • zażywane leki

Jeżeli żaden z powyższych czynników nie występuje, dalszą diagnostykę prowadzimy tak jak w punkcie 2 i 3 aby wykluczyć obecność infekcji (bruceloza, gruźlica, zakażenie wirusem HIV), choroby nowotworowej  (guz chromochłonny) lub endokrynologicznej (choroby tarczycy, cukrzyca).

9.Mojemu dziecku bardzo pocą się dłonie/twarz? Jak można mu pomóc?

Pocenie się dłoni dotyka około 3% populacji. W większości przypadków nie towarzyszy żadnej innej chorobie. Zarówno w przypadku nadmiernej potliwości dłoni jak i twarzy nie istnieje jedna skuteczna metoda leczenia tej dolegliwości. W przypadku dzieci, leczenie rozpoczynamy od dobrania odpowiednich dermokosmetyków. Jeżeli nie przynosi to efektów, a dolegliwości są bardzo nasilone, po konsultacji z lekarzem dermatologiem można rozważyć wykonanie zabiegu jontoforezy lub zastosowanie toksyny botulinowej (patrz punkt 4).

10.Mojemu dziecku bardzo poci się główka. Czy to oznacza, że ma krzywicę?

Krzywica jest jedną z możliwych przyczyn pocenia się główki niemowlęcia, ale nie jedyną. Nie można postawić rozpoznania krzywicy jedynie na podstawie pocenia się główki. Jest to choroba ogólnoustrojowa, którą możemy podejrzewać dopiero w momencie gdy niewystarczającej suplementacji witaminy D towarzyszą charakterystyczne objawy choroby. W diagnostyce pocenia się główki  duże znaczenie ma sposób ubierania oraz pielęgnacji dziecka. Zanim udamy się do lekarza sprawdźmy :

  • Jaka temperatura panuje w pomieszczeniu, w którym śpi dziecko? Optymalna temperatura do snu to 18-21 st. C.
  • Jak ubrane jest dziecko do snu? Czym jest przykryte?

Do snu dziecko powinno być ubrane w lekkie ubrania, najlepiej wykonane z bawełny. Tkaniny syntetyczne wykorzystywane w ubrankach dziecięcych lub nakryciach mogą powodować wzmożone pocenie się dzieci.

Jeśli wykluczymy powyższe przyczyny, warto skonsultować się z lekarzem pediatrą, czy objawy nocnego pocenia są spowodowane czynnikami zdrowotnymi. Do najczęstszych zdrowotnych przyczyn, które mogą być związane z nocnym poceniem się dziecka (zwłaszcza podczas zasypiania) należą:

  • niedobór witaminy D- nocne pocenie się w tym przypadku ustępuje po kilku dniach (około tygodnia) po włączeniu odpowiedniej dawki witaminy D. O aktualnych zaleceniach dotyczących suplementacji witaminy D przeczytacie tutaj: Witamina D – 10 najczęstszych wątpliwości, które rodzice pragną rozwiać w gabinecie pediatry
  • anemia (niedokrwistość) – potwierdzenie wymaga wykonania badań laboratoryjnych
  • zaburzenia endokrynologiczne
  • zaburzenia elektrolitowe
  • wady serca
  • choroby nowotworowe

 

Chociaż nadmierne pocenie się dziecka może być objawem poważnej choroby, w większości przypadków występuje przejściowo i mija bez żadnych następstw. Dlatego zanim wpadniesz w panikę, weź głęboki oddech, jeszcze raz przeczytaj powyższe 10 punktów i spokojnie zacznij od najprostszych sposobów zwalczania nadmiernej potliwości u swojego dziecka. Nawet jeśli nie uzyskasz oczekiwanej poprawy i konieczna będzie dalsza diagnostyka, Twój pediatra będzie Ci wdzięczny, że chociaż próbowałeś 🙂 .
Pozdrawiam
S.