Było piękne jesienne popołudnie. Liście we wszystkich odcieniach pomarańczu i czerwieni wolniutko spadały z drzew. W gabinecie lekarskim właśnie zakończył się bilans kolejnego  4-latka.  W końcu to czas przyjmowania dzieci zdrowych.  Nagle rozległo się głośne pukanie do drzwi. „Pani doktor, proszę nas przyjąć! Nie wiem co robić. Mojemu dziecku ropieje rączka… Tej ropy jest coraz więcej i więcej. To chyba jakieś okropne zakażenie. ” Dziecko zarejestrowano i przyjęto niezwłocznie. Przerażona mama czym prędzej zdejmowała z maleństwa ubrania, a gdy odsłoniła lewe ramię, moim oczom ukazało się to… Odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy.

 

Szczepienia są od jakiegoś już czasu tematem dość kontrowersyjnym. Chociaż co jakiś czas media alarmują o nowych przypadkach chorób rzekomo już nieistniejących ( zazwyczaj wśród niezaszczepionych osób), grono przeciwników szczepień ochronnych nie zmniejsza się. Głównym argumentem ruchów antyszczepionkowych przeciwko sczepieniom jest istnienie tzw. NOP-ów (niepożądanych odczynów poszczepiennych). Ale czy każdy OP (odczyn poszczepienny) to już NOP? Pierwszym szczepieniem, które otrzymuje noworodek w pierwszej dobie po urodzeniu jest szczepienie przeciwko gruźlicy (BCG- Bacillus Calmette i Guérin, od nazwisk francuskich lekarzy, którzy je „skonstruowali” ). Jest to „żywa”, atenuowana (odzjadliwiona) szczepionka bakteryjną, która dzięki swym właściwościom antygenowym i alergizującym wywołuje odporność ochronną. Niestety nie wszyscy rodzice są świadomi (a raczej uświadamiani), co wydarzy się po kilku tygodniach od szczepienia. Nie wszyscy wiedzą, że Odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy jest odczynem OCZEKIWANYM! Dziś odpowiedzi na najczęstsze pytania o odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy.

1.Jak prawidłowo powinien wyglądać odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy?

2.Co robić w sytuacji gdy pojawi się odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy? Czy można kąpać dziecko?

3.U mojego dziecka po kilku tygodniach od szczepienia przeciwko gruźlic pojawiły się powiększone węzły chłonne? Czy to normalne?

4.Jaką wielkość ma prawidłowy odczynu po szczepieniu przeciwko gruźlicy?

5.Kiedy odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy uznajemy za nadmierny?

6.Co zrobić w przypadku gdy dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko gruźlicy bezpośrednio po porodzie?

7.Jakie objawy po szczepieniu przeciwko gruźlicy powinny nas zaniepokoić? Kiedy udać się do lekarza pediatry?

8.W jakich sytuacjach nie należy dziecku podać szczepionki przeciwko gruźlicy?

9.Czy konieczne jest podawanie dodatkowych, przypominających dawek szczepienia przeciwko gruźlicy?

10.Czy brak odczynu po szczepieniu przeciwko gruźlicy świadczy o tym, że szczepionka nie zadziałała?

1.Jak prawidłowo powinien wyglądać odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy?

 Szczepienie BCG (p. gruźlicy), jak każde inne,  może wywoływać odczyny poszczepienne. Najczęściej odczyn poszczepienny kojarzy się z wystąpieniem gorączki lub zaczerwienieniem w miejscu wkłucia. Tak- takie odczyny również mogą wystąpić po podaniu tej szczepionki. Jednak najważniejsza dla rodziców jest informacja, że odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy pojawia się z opóźnieniem i zazwyczaj jest niebolesny.

Szczepionka BCG jest podawana śródskórnie (kolejne szczepienia są podawane domięśniowo), a bezpośrednio po jej podaniu na skórze widoczny jest biały pęcherzyk, który znika samoistnie po kilku minutach.

W 2 lub 3 dniu po podaniu szczepionki BCG, w miejscu wkłucia może się pojawić kilkumilimetrowy czerwony guzek z małym pęcherzykiem. Taka zmiana zazwyczaj szybko się goi.

Po ok. 2–5 tygodniach od podania szczepionki BCG, w miejscu wstrzyknięcia pojawia się zaczerwienienie a po kilku kolejnych dniach guzek (stwardnienie) i grudka z ropnym pęcherzykiem. Gdy pęcherzyk pęknie, tworzy się niewielkie owrzodzenie, które pokrywa się strupem.

Uwaga! Czasem dochodzi do zropienia owrzodzenia.

Owrzodzenie goi się samoistnie po ok 2-3 miesiącach od szczepienia pod strupem, który odpada po 8-10 tygodniach. Najczęściej na ramieniu w miejscu podania szczepionki pozostaje blizna o średnicy 3-10 mm.

Odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy

Noworodek w 22 dobie po szczepieniu BCG

 

Odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy

24 doba po szczepieniu BCG

 

Odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy

25 doba po szczepieniu BCG

 

Odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy

26 doba po szczepieniu BCG

 

Odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy

27 doba po szczepieniu BCG

 

Odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy

28 doba po szczepieniu BCG

 

Odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy

29 doba po szczepieniu BCG

 

Odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy

30 doba po szczepieniu BCG. Po pęknięciu pęcherzyka z treścią ropną zmiana częściowo pokryła się strupem. W pozostałej części powstał kolejny,mniejszy pęcherzyk wypełniony ropą

 

Odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy

Zmiana na lewym ramieniu u innego niemowlęcia 5 tygodni po podaniu szczepionki BCG

2.Co robić w sytuacji gdy pojawi się odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy? Czy można kąpać dziecko?

 Odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy nie wymaga żadnej interwencji medycznej. Z reguły jest zmianą niebolesną dla dziecka, dlatego nie wymaga podawania żadnych leków. Zmiana na skórze nie wymaga również zakładania opatrunku ani plastra. Nie należy przemywać jej preparatami odkażającymi ani smarować żadnymi kremami, maściami itp. Można ewentualnie przyłożyć suchy jałowy gazik, aby uniknąć nadkażenia zmiany. Gdy pojawi się skórny odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy nie należy rezygnować z kąpieli dziecka- wręcz odwrotnie, wówczas szczególnie należy zadbać o higienę malucha.

NIE WYCISKAMY, NIE PRZEKŁUWAMY ANI NIE NACINAMY PĘCHERZYKA ROPNEGO  PO SZCZEPIENIU PRZECIWKO GRUŹLICY!

3.U mojego dziecka po kilku tygodniach od szczepienia przeciwko gruźlic pojawiły się powiększone węzły chłonne? Czy to normalne?

Szczepienie przeciwko gruźlicy zazwyczaj podawane jest w lewe ramię. W związku z tym, kilka tygodni po szczepieniu, węzły chłonne pachowe, a czasem (choć rzadko) nadobojczykowe po stronie lewej mogą ulegać powiększeniu. Jest to rzadki odczyn (0,2 przypadków na 1000 podanych dawek szczepionki BCG) a powiększenie węzłów jest najczęściej niewielkie. Warto nadmienić, że u osób z prawidłową odpornością powiększenie węzłów chłonnych może utrzymywać się nawet do kilkunastu miesięcy. Jeśli nie występują  inne dodatkowe objawy niepokojące, nie wymaga to żadnej diagnostyki

4.Jaką wielkość ma prawidłowy odczynu po szczepieniu przeciwko gruźlicy?

W przypadku prawidłowego, fizjologicznego odczynu po szczepieniu BCG

  • średnica pęcherzyka z treścią ropną, który pojawia się po 2-5 tygodniach od szczepienia, nie przekracza 10 mm
  • blizna, która pozostaje po szczepieniu przeciwko gruźlicy prawie u 95% szczepionych, ma co najmniej 3 mm (najczęściej 6-8mm).

5.Kiedy odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy uznajemy za nadmierny?

Skórny odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy uznajemy za nadmierny, gdy w miejscu podania szczepionki występuje owrzodzenie lub ropień o średnicy:

  • >10mm U NIEMOWLĄT (do ukończenia 1 roku życia)
  • >20mm U DZIECI STARSZYCH

oraz utrzymuje się dłużej niż 3 miesiące.

Odczyn ze strony węzłów chłonnych (odczyn węzłowy- patrz. Pyt.3) uznajemy za nadmierny gdy powiększone okoliczne węzły chłonne przekraczają 1 cm  lub w węzłach chłonnych powstają zmiany ropne. W takiej sytuacji konieczne może być  nakłucie węzła i pobranie materiału do badania mikrobiologicznego i histopatologicznego.

Każdy nadmierny odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy powinien być zgłoszony państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu właściwemu dla miejsca powzięcia podejrzenia wystąpienia odczynu poszczepiennego.

6.Co zrobić w przypadku gdy dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko gruźlicy bezpośrednio po porodzie?

Zasadniczo szczepienie przeciwko gruźlicy powinno być wykonane w ciągu pierwszych 24 godzin życia dziecka lub w innym możliwym terminie przed wypisaniem dziecka z oddziału noworodkowego. Jeśli z jakiegoś powodu nie zostało ono wykonane, a dziecko wypisano ze szpitala, należy to szczepienie uzupełnić w możliwie jak najszybszym terminie. Na uzupełnienie zaległego szczepienia przeciwko gruźlicy nigdy nie jest za późno. Nawet zaszczepienie dziecka w wieku szkolnym daje mu wyraźne korzyści w postaci ochrony przed gruźlicą. Zaległe szczepienie przeciwko gruźlicy może być zrealizowane nie później niż do ukończenia 15. roku życia dziecka. Dotyczy to również nieszczepionych dzieci, które urodziły się w innych krajach, natomiast aktualnie przebywają w Polsce ponad 3 miesiące (np. podczas wakacji)- są one wówczas objęte bezpłatnymi szczepieniami obowiązkowymi zgodnie z polskim Programem Szczepień Ochronnych.  Przed wykonaniem szczepienia przeciwko gruźlicy ważne aby wykluczyć, czy wcześniej dziecko miało kontakt z chorym na gruźlicę. W takim przypadku konieczna jest dalsza diagnostyka w kierunku zakażenia prątkiem gruźlicy.

 

Gdzie można wykonać szczepienie przeciwko gruźlicy?

poradni specjalistycznej świadczącej usługi w zakresie szczepień ochronnych (wymagane jest skierowanie wystawione przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, np. Waszego pediatrę).

7.Jakie objawy po szczepieniu przeciwko gruźlicy powinny nas zaniepokoić? Kiedy udać się do lekarza pediatry?

Pomimo tego, że odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy jest zjawiskiem oczekiwanym, zdarzają się sytuacje, które wymagają kontroli lekarza pediatry. Jeśli u malucha wystąpi którykolwiek z poniższych objawów, warto zgłosić się do poradni.

  • gorączka
  • wyciek treści ropnej w miejscu gdzie została podana szczepionka
  • w miejscu wstrzyknięcia pojawił się duży obrzęk lub guz (>10 lub >20mm- patrz pyt. 5) a w jego wnętrzu wyczuwa się płyn (tzw. chełbotanie)
  • znacznie powiększone węzły chłonne pod pachą po stronie szczepienia (również gdy wyczuwalny jest w ich wnętrzu płyn)

Warto zaznaczyć, że wystąpienie któregokolwiek z powyższych objawów nie świadczy o tym, że szczepionka jest ZŁA lub SZKODLIWA. Duże znaczenie w tym przypadku ma indywidualna reakcja organizmu dziecka na podaną szczepionkę. Czasem wystąpienie takich objawów jest spowodowane błędnie wykonaną procedurą szczepienia lub czynnikami, które są niezależne od wykonanego szczepienia.

Niepożądany odczyn poszczepienny po szczepieniu przeciwko gruźlicy (BCG) nie jest przeciwwskazaniem do wykonania innych szczepień!!!

8.W jakich sytuacjach nie należy dziecku podać szczepionki przeciwko gruźlicy?

 Z medycznego punktu widzenia znane są dwa główne przeciwwskazania do wykonania u dziecka szczepienia przeciwko gruźlicy u niezaszczepionego dotąd dziecka:

  • ciężkie niedobory odporności (w tym AIDS)
  • przechorowanie gruźlicy w przeszłości

Jeśli w rodzinie nowo narodzonego dziecka rozpoznano wrodzony niedobór odporności lub występowały zgony młodych osób spowodowane zakażeniami, bądź jeśli matka dziecka jest zakażona wirusem HIV lub gruźlicą,  przed wykonaniem szczepienia przeciwko gruźlicy należy przeprowadzić u dziecka szczegółowe badanie oraz ocenę pod kątem występowania zaburzeń odporności.

W przypadku wcześniaków, przy braku innych przeciwwskazań,  szczepienie przeciwko gruźlicy wykonuje się po osiągnięciu przez dziecko masy ciała 2000g .

9.Czy konieczne jest podawanie dodatkowych, przypominających dawek szczepienia przeciwko gruźlicy?

Szczepienie BCG (przeciwko gruźlicy) wytwarza u osoby zaszczepionej ochronę na około 15-20 lat. Podawanie dodatkowych dawek szczepienia nie zwiększa jego skuteczności, dlatego zgodnie z aktualnym Programem Szczepień Ochronnych podaje się tylko jedną dawkę szczepienia przeciwko gruźlicy.

10.Czy brak odczynu po szczepieniu przeciwko gruźlicy świadczy o tym, że szczepionka nie zadziałała?

Niekoniecznie. Chociaż u znacznej większości dzieci szczepionych przeciwko gruźlicy występuje typowy odczyn, u ponad 5% dzieci nie obserwujemy żadnej reakcji po szczepieniu. Jeśli u maleństwa nie pojawił się odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy, w pierwszej kolejności sprawdźmy w dokumentacji dziecka (książeczka zdrowia, karta informacyjna- tzw. wypis szpitalny dziecka z oddziału noworodkowego), czy szczepienie zostało wykonane. Zazwyczaj brak odczynu poszczepiennego jest spowodowany indywidualną reakcją organizmu. W rzadkich przypadkach może to być spowodowane błędnie podaną lub źle przechowywaną szczepionką.

Aktualnie nie ocenia się wielkości blizny po szczepieniu przeciwko gruźlicy oraz nie podaje dodatkowych dawek szczepionki dzieciom i młodzieży, u których nie powstała blizna poszczepienna.

Odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy

Blizna po szczepieniu BCG u osoby dorosłej

 

To tyle w kwestii najczęstszych pytań o odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy, które padają w gabinecie pediatry. Jeśli macie inne- na które nie znaleźliście tutaj odpowiedzi śmiało piszcie w komentarzach.

O szczepieniu przeciwko gruźlicy przeczytasz również na blogu mamapediatra

Pozdrawiam

S.

 

PS: Ciekawi Was co stało się z maluszkiem, który został przyjęty z powodu ropiejącej rączki? Rośnie jak na drożdżach i ma się świetnie. Dziś nie ma już śladu po pęcherzyku ropnym, a w miejscu podania szczepionki BCG pojawiła się śliczna, malutka blizna poszczepienna, którą posiada większość z nas 🙂

Odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy

Z pewnością na stronie DMR zainteresują Cię również te wpisy:
1. Pierwsze koty za płoty… Wizyta patronażowa u lekarza pediatry- czego się po niej spodziewać i jak się do niej przygotować ?
2. Ile widzi noworodek? Jak rozwija się zmysł wzroku dziecka.
3. Skąd się biorą Aniołki? SIDS czyli zespół nagłej śmierci łóżeczkowej w pytaniach i odpowiedziach.