Dziś o suplementacji od nieco innej strony. Od strony konsekwencji… Rrrr zabrzmiało groźnie? Rozważania na temat profilaktycznego podawania witaminy K już za nami. Wiemy kiedy, ile i w jaki sposób podawać witaminę K. A czy wiecie  jakie objawy wywołuje niedobór witaminy K? I o co tyle szumu? Dlaczego krwawienie z niedoboru witaminy K nazywano chorobą krwotoczną noworodków? Jeśli chcecie poznać odpowiedzi na te i inne najczęstsze pytania rodziców zapraszam do lektury!

1.Co powoduje niedobór witaminy K?

Witamina K uczestniczy w tworzeniu niektórych czynników krzepnięcia. Niedobór witaminy K powoduje ich niewystarczającą syntezę i spadek krzepliwości krwi. W konsekwencji dochodzi do nabytego zaburzenia krzepnięcia krwi, które określamy jako krwawienie z niedoboru witaminy K (niektórzy zamiennie stosują dawną nazwę- choroba krwotoczna noworodków).

2.Jakie objawy wywołuje niedobór witaminy K u noworodków/niemowląt?

Podstawowym objawem choroby krwotocznej noworodków są krwawienia. Jednak kliniczne skutki niedoboru witaminy K zależą od kilku czynników- postaci choroby krwotocznej (patrz pyt. 5), lokalizacji krwawienia oraz występowania chorób towarzyszących u dziecka. Krwawienia mogą być widoczne (np. krwawienia z pępka, skóry, błon śluzowych) lub ukryte (z przewodu pokarmowego, krwawienia wewnątrzczaszkowe).

Zanim u dziecka z niedoborem witaminy K dojdzie do poważnego krwawienia, przez kilka dni lub tygodni mogą u niego występować objawy alarmowe, które powinny wzbudzić naszą czujność.

Objawy alarmowe:

  • niewielkie krwawienia z błon śluzowych
  • niewielkie krwawienia z  pępka
  • niewielkie krwawienia z  przewodu pokarmowego
  • niewielkie krwawienia z  miejsc wkłuć
  • podbiegnięcia krwawe
  • przedłużająca się biegunka i wymioty
  • słaby przyrost masy ciała
  • przedłużająca się żółtaczka

 

Jeżeli u Waszego Maluszka wystąpi którykolwiek z powyższych objawów należy skontaktować się z lekarzem pediatrą aby wykluczyć choroby powodujące niedobór witaminy K (patrz niżej).

3.U naszego dziecka kilka dni temu odpadł kikut pępowiny a do dziś utrzymuje się niewielkie podkrwawianie z pępka? Czy to normalne? Czy każde krwawienie z pępka powinno nas martwić?

Jeżeli Państwa dziecko otrzymało po porodzie profilaktyczną dawkę witaminy K (domięśniowo lub doustnie)kikut pępowiny odpadł w trakcie pierwszych kilku dni po porodzie niewielkie podkrwawianie nie powinno Państwa martwić- nie świadczy to o niedoborze witaminy K. Prawidłowa higiena pępka i unikanie nadmiernego moczenia powinny doprowadzić w ciągu kilku kolejnych dni do ustąpienia krwawienia. Jeśli Państwa dziecko ukończyło już 2 tydzień życia a mimo tego pępek stale podkrwawia warto skontaktować się z Państwa pediatrą aby przeprowadzić odpowiednią diagnostykę i wykluczyć niedobór witaminy K jako przyczynę tego stanu.

4.U naszej córeczki w 4 dobie życia pojawiło się niewielkie krwawienie z dróg rodnych? Czy może to być objawem niedoboru witaminy K?

Objaw , który Państwo zaobserwowaliście to tzw. psudomenstruacja. Jest ona spowodowana poporodowym zmniejszeniem poziomu matczynych hormonów. Krwawienie to powinno ustąpić samoistnie w ciągu kolejnych dni.

5.Kiedy ujawnia się niedobór witaminy K?

Krwawienie z niedoboru witaminy K może wystąpić już w pierwszej dobie życia noworodka. W zależności od tego kiedy się pojawia wyróżniamy 3 postaci tej choroby.

Postać wczesna

Jest to najrzadziej występująca postać krwawienia z niedoboru witaminy K. Dotyczy noworodków matek, które w czasie ciąży zażywały leki wpływające na metabolizm witaminy K (patrz pyt. 6).  U tych dzieci krwawienie pojawia się najczęściej bezpośrednio po porodzie ( w 1 dobie życia). W tej postaci najczęstszym objawem są krwiaki podokostnowe, krwawienie wewnątrzczaszkowe oraz krwawienie z pępka.

Postać klasyczna

Ta postać krwawienia z niedoboru witaminy K ujawnia się pomiędzy 2 a 7 dobą życia dziecka. Dotyka ona głównie noworodki karmione piersią, które otrzymują zbyt mało pokarmu lub opóźniono u nich rozpoczęcie karmienia dziecka po porodzie. Charakterystyczne dla tej postaci jest krwawienie z przewodu pokarmowego (krwawe wymioty i/lub czarne, smoliste stolce). Może ono być przyczyną znacznej niedokrwistości. Krwawienia z pępka, błon śluzowych i skóry również mogą występować. W tej postaci choroby rzadko występują krwawienia śródczaszkowe.

Postać późna

Postać późna krwawienia z niedoboru witamy K najczęściej występuje pomiędzy 2 a 12 tygodniem życia dziecka, jednak ze względu na sporadyczne występowanie równie z u starszych niemowląt uznaje się, że może ona wystąpić nawet do 26 tygodnia życia. Najczęściej dotyczy ona wcześniaków, dzieci z zaburzeniami wchłaniania jelitowego oraz karmionych piersią, które nie otrzymały profilaktycznej dawki witaminy K po urodzeniu. Ta postać niedoboru witaminy K jest obarczona najpoważniejszymi konsekwencjami- typowym objawem są krwawienia do ośrodkowego układu nerwowego (50-80%), które wiążą się najczęściej z nieodwracalnym uszkodzeniem mózgu dziecka oraz z dużą śmiertelnością. Krwotoki mogą także występować w obrębie przewodu pokarmowego i dróg moczowych.

6.Jakie są przyczyny /czynniki ryzyka wystąpienia niedoboru witaminy K u noworodków/niemowląt? Które noworodki są szczególnie narażone?

Postać wczesna

Czynnikiem ryzyka postaci wczesnej jest stosowanie przez matkę w ostatnim okresie ciąży leków, które wpływają na metabolizm witaminy K, bez odpowiedniej suplementacji tej witaminy.

Mamo, jeżeli jesteś w ciąży i zażywasz którykolwiek z poniższych leków, koniecznie zgłoś to swojemu lekarzowi!

  • leki przeciwdrgawkowe (karbamazepina, fenytyoina, barbiturany)
  • antybiotyki (cefalosporyny)
  • leki przeciwgruźlicze (tuberkulostatyki- rifampicyna, izoniazyd)
  • doustne antykoagulanty (antagoniści witaminy K-pochodne kumaryny)

Konieczne może być w miarę możliwości odstawienie leków przed porodem lub suplementacja witaminy K w ciąży w dużej dawce (20 mg/24 h).

Postać klasyczna

W grupie podwyższonego ryzyka wystąpienia tej postaci krwawienia z niedoboru witaminy K znajdują się wcześniaki, noworodki z porodów zabiegowych, urodzone w zamartwicy, z hipotrofią wewnątrzmaciczną lub z zespołem aspiracji smółki.

Postać późna

Najważniejszym czynnikiem ryzyka postaci późnej krwawienia z niedoboru witaminy K jest nierozpoznana cholestaza (czyli zastój żółci), spowodowana przez takie choroby wątroby i dróg żółciowych jak niedobór α1-antytrypsyny, atrezja zewnątrzwątrobowych dróg żółciowych oraz zapalenia wirusowe. Dodatkowymi czynnikami ryzyka u tych dzieci są: karmienie wyłącznie mlekiem matki, które zawiera śladowe ilości witaminy K, przewlekłe choroby przewodu pokarmowego upośledzające wchłanianie (mukowiscydoza, zespół krótkiego jelita, przewlekła biegunka) oraz brak profilaktycznego podania witaminy K  po urodzeniu (odmowa rodziców, błąd).

W związku z tym bardzo ważne jest wczesne zidentyfikowanie pacjentów z cholestazą, skierowanie ich na specjalistyczne badania oraz zastosowanie właściwego leczenia w celu uniknięcia groźnych powikłań wynikających z niedoboru witaminy K.

Wszystkie noworodki z grup ryzyka powinny otrzymać bezpośrednio po urodzeniu domięśniowo 1mg  witaminy K lub dawce odpowiednio mniejszej, zależnej od masy ciała.

7.Jak często występuje niedobór witaminy K u niemowląt? Jakie jest ryzyko wystąpienia krwawienia z niedoboru witaminy K gdy dziecko nie otrzymał po urodzeniu profilaktycznej dawki witaminy K?

Zacznijmy od bardzo istotnej informacji:

Wprowadzenie powszechnej suplementacji witaminy K u noworodków pozwoliło niemalże wyeliminować klasyczną postać krwawienia z niedoboru witaminy K oraz zmniejszyć odsetek dzieci z późną postacią choroby.

Postać wczesna:

  • 1% noworodków, które nie otrzymały profilaktycznej dawki witaminy K po porodzie
  • 6–12% noworodków których matki w ciąży przyjmowały leki wpływające na metabolizm witaminy K (patrz wyżej) oraz nie otrzymywały suplementacji witaminy K.

Postać klasyczna:

  • 10–1500 przypadków na 100 000 noworodków, które nie otrzymały suplementacji witaminy K po porodzie.

Postać późna:

  • 8,8 ( 5,8–17,8) na 100 000 noworodków, które nie otrzymały po urodzeniu profilaktycznie witaminy K

Jednorazowe domięśniowe podanie noworodkowi po urodzeniu 1mg witaminy K zmniejsza 50-80 razy ryzyko wystąpienia krwawienia z niedoboru witaminy K.

Jednorazowe doustne podanie noworodkowi po urodzeniu witaminy K zmniejsza częstość objawów krwawienia 3-5 razy, a 3-krotnie powtarzana dawka doustna zmniejsza ryzyko 15-30-krotnie.

8.Jak rozpoznać cholestazę?

Cholestaza jest objawem mechanicznego zatrzymania odpływu żółci lub upośledzenia jej wydzielania przez wątrobę. Bardzo prostym elementem codziennego życia, który może pomóc we wczesnym rozpoznaniu cholestazy jest oglądanie stolców naszego Malucha. Należy zwrócić uwagę czy mają kolor jasno żółty, są szarawe lub odbarwione. Jeżeli macie Państwo wątpliwości czy kolor kupki dziecka jest prawidłowy, śmiało można zabrać pieluszkę do gabinetu lekarskiego aby skonsultować swoje wątpliwości z Waszym pediatrą. Ma to szczególne znaczenie u dzieci z przedłużającą się żółtaczką. Jeżeli u Państwa dziecka:

  • żółtaczka utrzymuje się powyżej 3 tygodnia życia
  • skóra dziecka ma odcień brunatno-zielonkawy
  • stolce są bardzo jasne lub odbarwione
  • mocz jest ciemny
  • stwierdzono powiększoną wątrobę i/lub śledzionę

…należy oznaczyć stężenie bilirubiny całkowitej i bezpośredniej (związanej) w surowicy.

Stwierdzenie cholestazy jest wskazaniem do stosowania leczniczych dawek witaminy K oraz poszerzenia diagnostyki.

9.Jakie jest leczenie niedoboru witaminy K? Czy chorobę krwotoczną noworodków można wyleczyć?

O możliwości leczenia i wyleczenia krwawienia z niedoboru witaminy K decyduje kilka czynników: postać choroby, obecność chorób towarzyszących oraz wczesne rozpoznanie. Mimo wszystko najważniejszym elementem jest zapobieganie krwawieniom poprzez podanie profilaktycznej dawki witaminy K po urodzeniu.

Leczenie krwawienia z niedoboru witaminy K opiera się na dożylnym podawaniu osoczowych czynników krzepnięcia oraz postępowaniu objawowym. U chorych z zaburzeniami funkcji wątroby lub wchłaniania jelitowego, profilaktyczne podawanie witaminy K musi być prowadzone przez całe życie.

10.Nasi znajomi nie wyrazili zgody na profilaktyczne podanie witaminy K i namawiają nas do podjęcia podobnej decyzji? Co powinniśmy zrobić?

Niestety niektórzy rodzice nie wyrażają zgody na podawanie witaminy K noworodkowi (zazwyczaj ci, którzy odmawiają również zgody na szczepienie). Najczęstszą przyczyną odmowy podania witaminy K jest nieznajomość zagrożeń wynikających z niedoboru witaminy K lub obawa przed wyimaginowanymi konsekwencjami jej podania. Brak lub podanie niepełnej dawki profilaktycznej witaminy K jest czynnikiem ryzyka najcięższej- późnej postaci krwawienia z niedoboru witaminy K. Krwawienia do ośrodkowego układu nerwowego stanowi bezpośrednie zagrożenie życia dziecka oraz dalszego jego prawidłowego rozwoju. Ostateczna decyzja co do kwestii podania witaminy K po urodzeniu Państwa dziecka oraz sposobu jej podania należy do Państwa jako rodziców. Warto jednak dobrze ją przemyśleć i rozważyć ryzyko jakie stwarza dla dziecka brak profilaktyki choroby krwotocznej noworodków. Domięśniowe podanie witaminy K zapewnia jej zapas w organizmie dziecka na wiele tygodni. Dzięki temu szansa na rozpoznanie i właściwe leczenie potencjalnie występujących chorób wątroby czy dróg żółciowych przed wystąpieniem poważnych objawów niedoboru witaminy K znacznie się zwiększa.

 

Czy spotkaliście się z przypadkami krwawienia z niedoboru witaminy K? Czy zdawaliście sobie sprawę jak poważne mogą być konsekwencje braku podania profilaktycznej dawki witaminy K?

Jak zmniejszyć ryzyko wystąpienia krwawienia z niedoboru witaminy K dowiecie się tutaj.