Stopy, stópki, stópcie… Który rodzic nie kocha ich całować gdy są takie maleńkie. Ba…,który fotograf dziecięcy nie uwiecznia ich na swych zdjęciach? Z każdym miesiącem stają się większe i piękniejsze… Rodzice dowiadując się od lekarza pediatry o tym, że ich dziecko ma płaskostopie mają prawo do dezorientacji. „Co robić? Czy da się to wyleczyć? Co robiliśmy źle? Przecież kupowaliśmy buty dobrej jakości”. Te i inne dylematy nierzadko pojawiają się podczas badań bilansowych. Jak bardzo poważny jest problem i czy problem w ogóle istnieje? Czy każda „deformacja” stóp jest patologią i czy stopa dziecka różni się od stopy dorosłego człowieka czymś więcej poza rozmiarem? 10 punktów o tym czym są wady stóp u dzieci  oraz co robić aby umożliwić stópkom naszego dziecka prawidłowy rozwój.

Wady stóp u dzieci

1.Jak powinny wyglądać stopy małego dziecka? Jak są zbudowane?

2.Jak powinno przebiegać badanie stóp dziecka? Kto i kiedy je wykonuje?

3.Podczas bilansu 2-latka u mojego dziecka rozpoznano płaskostopie. Do tej pory stopy rozwijały się prawidłowo. Co powinnam zrobić? Jak leczyć?

4.Moje 3-letnie dziecko koślawi stópki? Czy taka sytuacja wymaga leczenia?

5.Jak powinny wyglądać stopy małego dziecka? Jak są zbudowane?5.Moje dziecko często chodzi na palcach. Czy jest to spowodowane wadą stóp?

6.Kiedy obecność wady stóp wymaga pogłębienia diagnostyki?

7.Na co zwracać uwagę przy zakupie butów dla dziecka?

8.Czy wkładki i buty ortopedyczne wystarczą aby wyleczyć wady stóp u dzieci?

9.Czym różnią się buty ortopedyczne od zwykłych butów?

10.Jak stymulować prawidłowy rozwój stóp u dziecka?

1.Jak powinny wyglądać stopy małego dziecka? Jak są zbudowane?

Dziecięce stopy to bardzo ciekawe i skomplikowane w swej konstrukcji narządy. Stopa składa się z 26 kości oraz 33 stawów. Poza tym budowa stopy obejmuje również mięśnie oraz więzadła. Skóra stóp jest bogata w zakończenia nerwowe i receptory bólowe, które pozwalają odbierać nam bodźce zewnętrzne i dostosować do nich sposób chodzenia. Wbrew pozorom dziecięca stopa różni się od stopy dorosłego człowieka, a jej wygląd i budowa są uzależnione od wieku i rozwoju fizycznego dziecka.

Stopy noworodka są przesłodkie. Prawda? Małe, pulchniutkie poduszeczki. Taka budowa stóp noworodka wynika z obecności tkanki tłuszczowej, która otacza mięśnie i drobniutkie kości. Stopa nie jest wysklepiona tak jak u ludzi dorosłych, ponieważ łuki podłużny i poprzeczny stopy praktycznie nie istnieją.

Dopiero u 3-4 latka zaczyna kształtować się  wklęsłość części podeszwowej stopy.  W tym wieku sposób chodzenia dziecka stopniowo zaczyna przypominać chód dorosłego człowieka (stawianie stopy na pięcie).

W okresie od 6 do 8 roku życia łuki stopy w dalszym ciągu systematycznie i intensywnie się rozwijają. Zwieńczeniem tego etapu jest moment skoku pokwitaniowego. Wówczas poza tym, że dziecko szybko rośnie wzwyż, rośnie też jego stopa. W tym momencie stopa dziecka osiąga swój ostateczny wygląd, który jest inny u każdego człowieka.

 

2.Jak powinno przebiegać badanie stóp dziecka? Kto i kiedy je wykonuje?

Badanie kontrolne stóp i sposobu chodzenia jest jednym z elementów każdego badania bilansowego, przeprowadzanego przez lekarza pediatrę. Jeśli jednak w trakcie jakiejkolwiek innej wizyty, zaobserwuje on objawy, mogące świadczyć o nieprawidłowościach w budowie stóp, kończyn dolnych lub postawy, z pewnością przeprowadzi takie badanie. Również w sytuacji, gdy rodziców niepokoi wygląd stóp dziecka, powinni oni w pierwszej kolejności udać się po poradę do lekarza pediatry. Jeśli stwierdzi on podczas badania nieprawidłowości, które wymagają dalszej diagnostyki i leczenia specjalistycznego, skieruje dziecko po poradni ortopedycznej.

 

Jak przebiega badanie stóp? Przede wszystkim badanie zaczyna się od rozmowy, czyli wywiadu dotyczącego przebiegu ciąży, występowania ewentualnych jej komplikacji, obciążeń rodzinnych, przebiegu porodu, momentu rozpoczęcia chodzenia. Na taką wizytę należy zabrać ze sobą pełną dotychczasową dokumentację medyczną dziecka(minimum to książeczka zdrowia dziecka), aby lekarz mógł prześledzić dotychczasowy przebieg leczenia oraz sprawdzić, czy w przeszłości u dziecka występowały problemy zdrowotne natury ortopedycznej. Następnie rozebrane do bielizny dziecko zostanie zbadane pod kątem występowania wad postawy i sposobu chodzenia oraz zbadana zostanie oś kręgosłupa i kończyn. Lekarz obejrzy stopy, sprawdzi czy ich ruchomość  jest prawidłowa, czy występują przykurcze ścięgien, deformacje stóp. Poprosi również aby dziecko stanęło na palcach i piętach, oraz zaprezentowało swój sposób chodzenia w obuwiu oraz boso. Ważnym elementem badania jest ocena stóp w trakcie obciążenia oraz odciążenia. W gabinetach ortopedycznych możliwe jest również badanie przy użyciu podoskopu, który służy do  badania „statycznego” stóp  oraz oceny wad stopy, metodą odbicia lustrzanego.

 

Wady stóp u dzieci

 

3.Podczas bilansu 2-latka u mojego dziecka rozpoznano płaskostopie. Do tej pory stopy rozwijały się prawidłowo. Co powinnam zrobić? Jak leczyć?

Przede wszystkim, jeśli do tej pory stopy dziecka rozwijały się prawidłowo, a płaskostopie nie wywołuje dolegliwości bólowych, nie utrudnia chodzenia, biegania oraz innych form aktywności fizycznej- nie warto zamartwiać się na wyrost. Tempo rozwoju stopy jest indywidualne. Dzieci rodzą się z płaskostopiem, to znaczy, że nie występuje u nich przyśrodkowe wysklepienie podłużne stopy. Jest to spowodowane fizjologiczną wiotkością więzadeł. U 2-letniego dziecka łuki stopy są w początkowym stadium rozwoju. Jeśli stopa w tym wieku jest choć trochę wysklepiona jest to znak, że jej rozwój przebiega prawidłowo i nie wymaga żadnego leczenia, a jedynie okresowej kontroli postępu wysklepiania stopy. Płaskostopie czynnościowe występuje u znacznej większości dzieci <6. roku życia. Można je zaobserwować gdy dziecko stoi, natomiast po odciążeniu stopu (podczas siedzenia lub leżenia) stopa wygląda prawidłowo. Płaskostopie częściej występuje u dzieci z otyłością lub nadwagę. U większości dzieci prawidłowy łuk podłużny stopy wykształca się do ukończenia 10 roku życia.

W przypadku gdy płaskostopie utrzymuje się dłużej, lub jest widoczne również w pozycji siedzącej lub leżącej, mówimy o płaskostopiu utrwalonym. Jego przyczyny mogą być bardzo różne (otyłość, zaburzenia napięcia mięśniowego, choroby genetyczne). W tym przypadku (zwłaszcza jeśli płaskostopie powoduje dolegliwości bólowe oraz utrudnia poruszanie się dziecka) może istnieć konieczność zastosowania wkładek ortopedycznych a nawet leczenia operacyjnego. Leczenie powinno być dobrane indywidualnie dla każdego pacjenta, w zależności od dolegliwości oraz nasilenia wady.

 

4.Moje 3-letnie dziecko koślawi stópki? Czy taka sytuacja wymaga leczenia?

Koślawe ustawienie stóp jest jednym z elementów składowych deformacji, która nosi nazwę stopy płasko-koślawej. Jest ona wynikiem specyficznego sposobu chodzenia dzieci w pierwszych latach życia. O co chodzi? Dzieci, które uczą się chodzić często szeroko rozstawiają stopy. Dlaczego? Dzięki temu łatwiej utrzymują równowagę i stabilizują pionową postawę. Taki sposób chodzenia sprzyja koślawemu ustawieniu stóp. I chociaż koślawe ustawienie stóp jest zjawiskiem fizjologicznym do 3 roku życia dziecka, warto pamiętać, aby w tym okresie życia dziecka nie ograniczać ruchów jego stopy sztywnym obuwiem. Ruchy stopy powinny być swobodne i nieograniczane w żaden sposób. Czynnikiem sprzyjającym koślawemu ustawieniu stopy jest sadzanie dzieci w chodzikach, w momencie, gdy same nie wykazują jeszcze gotowości do rozpoczęcia chodzenia.

Stopy koślawe mogą być również następstwem nieprawidłowej budowy miednicy lub kolan. Jeśli u dziecka występują dodatkowe objawy niepokojące ze strony układu ruchu, lub koślawość stóp występuje  u dziecka starszego, warto aby zostało ono zbadane przez lekarza ortopedę, który poprowadzi dalszą diagnostykę.

 

Wady stóp u dzieci

 

5.Moje dziecko często chodzi na palcach. Czy jest to spowodowane wadą stóp?

Chodzenie na palcach może być wywołane różnymi czynnikami. Bardzo wiele do odpowiedzi na to pytanie wniosłaby informacja o tym, czy dziecko stale chodzi na palcach czy robi to od czasu do czasu oraz kiedy rodzice zaobserwowali to zjawisko. Sporadyczne chodzenie na palcach może być  formą indywidualnego rozwoju osobniczego, nie wiązać się z żadną wadą stóp i stopniowo zanikać z wiekiem. Jeśli dziecko chodzi na palach ciągle, podłoże tego stanu może mieć również charakter neurologiczny lub ortopedyczny (np. idiopatyczne skrócenie ścięgna Achillesa). Aby wykluczyć istnienie organicznej przyczyny chodzenia na palcach, zarówno stopy jak i całe kończyny dolne powinny zostać zbadane przez lekarza ortopedę a czasem również neurologa. Być może konieczne będzie wykonanie badań obrazowych układu nerwowego lub RTG stóp.

 

6.Kiedy obecność wady stóp wymaga pogłębienia diagnostyki?

Z pewnością dalszej diagnostyki wymagają deformacje stóp, które utrzymują się dłużej, niż wynika to z fizjologii rozwoju stopy. Zazwyczaj taką diagnostykę przeprowadza się u dzieci dopiero w wieku szkolnym. We wcześniejszym okresie życia dziecka oczekujemy samoistnej korekcji związanej z fizjologicznym rozwojem stóp. Jeśli do tego nie dochodzi, mówimy wówczas o przetrwałych deformacjach, takich jak przetrwałe stopy płaskie, koślawe lub płasko-koślawe. Diagnostyka opiera się na wykonaniu zdjęć rentgenowskich, a czasem wymaga poszerzenia o inne badania obrazowe. Dotyczy to najczęściej przypadków, gdy występowanie wady wiąże się z bólem i dyskomfortem podczas chodzenia.

 

7.Na co zwracać uwagę przy zakupie butów dla dziecka?

Kupując buty dla najmłodszych dzieci chodzących (tj. poniżej 4 roku życia) należy pamiętać o kilku zasadach:

  • Buty powinny być wykonane z materiałów naturalnych.
  • Buty powinny obejmować piętę (nie muszą obejmować stawu skokowego, ważne aby stabilizowały i utrzymywały kość piętową)
  • Podeszwa butów powinna podeszwa powinna być sprężysta i zginać się tam gdzie zgina się stopa, czyli pod palcami. Jednak już w okolicy śródstopia, bliżej pięty może być sztywna. Ponadto warto sprawdzić, czy buty nie posiadają ukrytego obcasa, który powoduje przeciążenia przodostopia.
  • Buty powinny być dopasowane do rozmiaru stopy (nie za ciasne i nie za duże- nie kupujemy butów na wyrost). Stopa powinna mieć możliwość swobodnych ruchów.
  • Nie należy zakładać dziecku obuwia, które wcześniej było noszone przez inne dzieci (np. po starszym rodzeństwie)

 

8.Czy wkładki i buty ortopedyczne wystarczą aby wyleczyć wady stóp u dzieci?

U dzieci, których rozwój stóp jeszcze się nie zakończył a „deformacja” stopy nie jest związana z odczuwaniem przez dziecko bólu lub występowaniem innych dysfunkcji, stosowanie wkładek lub butów ortopedycznych nie jest potrzebne. W zupełności wystarczy, jeśli dziecko będzie nosiło buciki obejmujące piętę (aby ją stabilizować). W grupie dzieci, u których wady stóp (np. płaskostopie) wywołują dolegliwości bólowe, stosowanie wkładek może pomóc im zmniejszyć ból. Jednak nie zawsze wkładki oraz obuwie ortopedyczne wystarczą. W najcięższych i nie poddających się takiemu leczeniu przypadkach może być konieczna operacja.

 

9.Czym różnią się buty ortopedyczne od zwykłych butów?

Zdarza się, że rodzice dziecka, u którego rozpoznano deformację stopy, zostają odesłani do sklepu medycznego celem zaopatrzenia dziecko w buty ortopedyczne. Ogólnodostępne obuwie nie ma jednak wiele wspólnego z prawdziwymi butami ortopedycznymi. Są to ewentualnie buty profilaktycznymi. W przypadku zdiagnozowanej wady stóp, która wymaga stosowania butów ortopedycznych, należy pamiętać, że są to buty wykonywane ręcznie, INDYWIDUALNIE dla każdego, pacjenta, według zaleceń wydanych przez lekarza ortopedę. Przed ich wykonaniem zostanie pobrana miara ze stopy dziecka.Aby wykonać buty ortopedyczne najpierw pobiera się miarę ze stopy dziecka.

Buty ortopedyczne podlegają refundacji NFZ.

 

10.Jak stymulować prawidłowy rozwój stóp u dziecka?

Wspomaganie  prawidłowego rozwoju stóp dziecka nie jest trudne, a głownie sprowadza się unikania czynników, które mogą zaburzać ten proces.

  • Pozwól dziecku chodzić w domu boso (bez obuwia, wyłącznie z skarpetkach lub rajstopach).
  • Ćwicz z dzieckiem chodzenie na palcach oraz podskoki.
  • Nie wymuszaj na maluchu chodzenia, gdy jego organizm nie jest jeszcze na to gotowy. Każde dziecko swój pierwszy samodzielny krok stawia w odpowiednim dla siebie momencie. Dla jego dobra nie warto tego przyspieszać.
  • Nie używaj chodzików- prowadzi to do nieprawidłowego obciążenia kręgosłupa oraz wyrabia nawyk nieprawidłowego ustawiania i stawiania stóp
  • Nie używaj wkładek do butów na własną rękę- jeśli nie zostały zalecone przez lekarza ortopedę nie korzystaj z nich. Nieodpowiednio wyprofilowane wkładki ograniczają ruchy stopy a co za tym idzie utrudniają pracę mięśni stopy i jej prawidłowy rozwój
  • Tak często jak to możliwe pozwalaj dziecku leżeć z bosymi stópkami. Dotykaj jego stóp, łaskocz, masuj. Wtedy mięśnie stóp malucha intensywnie pracują i wspomagają prawidłowy rozwój łuków stopy.
  • Nie zakładaj dziecku butów, które wcześniej były noszone przez dłuższy czas przez inne dzieci (np. po starszym rodzeństwie).
  • Gdy uczysz dziecko jazdy na rowerze ustaw siodełko na takiej wysokości, aby pedały były naciskane przez palce stóp.
  • Jak najczęściej organizuj dziecku zajęcia ruchowe (taniec, balet itp.). Aktywność fizyczna jest najlepszym stymulatorem prawidłowego rozwoju stóp dzieci.Wady stóp u dzieci

A jak mają się stópki Waszych pociech?

Pozdrawiam

S.

Jeśli masz chwilę zajrzyj również tutaj:
1.Mamo! Kiedy znów pójdę do przedszkola?! Jak długo dziecko powinno zostać w domu po chorobie?
2.Dekalog odporności. 10 patentów na budowanie odporności u dzieci.
3.Witamina D – 10 najczęstszych wątpliwości, które rodzice pragną rozwiać w gabinecie pediatry