Pediatria przypomina mi momentami zbiór baśni, pełnych smoków i innych złych stworów. Bywają podstępne i bardzo dokuczliwe, sieją strach a często nie łatwo je schwytać. Dziś opowiem wam baśń o pewnej paskudzie, która niejednemu rodzicowi spędzała sen z powiek. Na imię jej Giardia lamblia. Skąd się wzięła? Czy można się jej pozbyć? Co robić aby już nigdy nie wróciła do naszej baśni? Spróbuję Wam co nieco podpowiedzieć  🙂 .

1.Czym jest Giardia lamblia? Jaką chorobę wywołuje?
2.Jakie są objawy zakażenia Giardia lamblia?
3.Jak przebiega zakażenie?
4.Kto zaraża? U kogo występuje najczęściej? Jak się zarazić Giardią?
5.Jakie czynniki sprzyjają zarażeniu Giardią?
6.Na podstawie jakich badań można stwierdzić, że moje dziecko ma lamblię? Jak przebiega diagnostyka?
7.Jakie jest leczenie lambliozy?
8.Profilaktyka, profilaktyka…i jeszcze raz profilaktyka!
9.Jakie mogą być powikłania zarażenia Giardia lamblia?
10.Dlaczego zakażenie Giardia lamblia nawraca?

1.Czym jest Giardia lamblia? Jaką chorobę wywołuje?

Giardia lamblia jest pasożytem, a konkretnie pierwotniakiem (wiciowcem). Zespołem objawów, które może wywoływać nazywamy lambliozą lub giardiozą.

2.Jakie są objawy zakażenia Giardia lamblia?

U większości zarażonych Lamblią osób nie występują żądne objawy a czasem zarażenie może ustępować samoistnie.

  • Głównym objawem występujących u zarażonych osób są przewlekłe bóle brzucha oraz biegunki (biegunka tłuszczowa), ale również wzdęcia i nietolerancja laktozy.
Zarażenie lamblią jest najczęstsza przyczyna tych objawów u polskich przedszkolaków.
  • Giardia lamblia jako pasożyt jelitowy może wywołać przewlekłe zapalenie jelit i zanik kosmków jelitowych. Konsekwencją jest upośledzone trawienie, wchłanianie składników pokarmowych oraz utrata masy ciała.
  • Nasilone odczyny alergiczne– przewlekły wyprysk, świąd skóry, pokrzywki, owrzodzenia aftowe i reaktywne (odczynowe) zapalenie stawów lub zapalenie błony maziowej, a nawet objawy naśladujące astmę (przewlekły kaszel, duszność napadowa). Jest to spowodowane przenikanie przez uszkodzone ściany jelit większej niż u niezakażonych osób ilości antygenów oraz nadwrażliwości na antygeny pierwotniaka.
  • Anemia (niedokrwistość), która nie ustępuje po leczeniu preparatami żelaza.
  • Giardia lamblia gdy przedostanie się do dróg żółciowych może być przyczyną stanu zapalnego oraz wywoływać kolkowe bóle brzucha lub bóle po spożyciu posiłku, gorzkie odbijania, cuchnące i tłuszczowe stolce, skurcze i wzdęcia, nudności po tłustych, obfitych posiłkach, żółtaczkę, a nawet podrażnienie trzustki. Może to błędnie sugerować kamicę żółciową
  • Toksyny produkowane przez Lamblię mogą powodować pogorszenie samopoczucia, przewlekłe zmęczenie, nawracające omdlenia, drażliwość, płaczliwość, niespokojny sen, trudności w nauce, brak apetytu, bóle i zawroty głowy.
  • W przewlekłej lambliozie mogą występować nawracające stany podgorączkowe.

3.Jak przebiega zakażenie?

Giardia lamblia występuje pod dwoma postaciami: aktywnego trofozoitu oraz zakaźnej cysty.

Aby zarazić się lambliozą wystarczy połknąć mniej niż 10 cyst, które po kontakcie z kwasem solnym w żołądku przekształcają się w trofozoity. Te z kolei niszczą śluzówkę jelit i upośledzają wchłanianie. Gdy zetkną się z żółcią, ponownie zamieniają się w cysty i wydalane są z organizmu z kałem. Okres wylęgania wynosi 7–14 dni, natomiast objawy mogą utrzymywać się przez okres 2–4 tygodni.

  • Osoba zarażona jest zakaźna dla kontaktujących się z nim osób.
  • Cysty są bardzo oporne na działanie czynników zewnętrznych. W wilgotnym i chłodnym środowisku mogą być zakaźne nawet do kilku miesięcy.
  • Zakażenie Giardia lamblia może po etapie ostrych objawów przejść w formę przewlekłą i utrzymywać się przez wiele lat. Zdarza się że zakażenie od razu przyjmuje formę przewlekłą, a faza ostra może wówczas nie wystąpić.
  • Możliwe jest też krótkotrwałe przechorowanie i samoistne pozbycie się lamblii.

4.Kto zaraża? U kogo występuje najczęściej? Jak się zarazić Giardią?

Giardia lamblia występuje przede wszystkim u człowieka, ale zarażone mogą być również psy, koty czy bobry. Rocznie rejestruje się około 2500-3000 przypadków giardiozy w Polsce. Dotyczy ona aż 0,5–50% populacji dziecięcej, a najczęściej chorującą grupa wiekową są przedszkolaki. Zarazić można się drogą pokarmową, poprzez połknięcie cyst pasożyta.

Lamblią można się zarazić przez:

  • Skażone ręce
  • Skażoną wodę- nie tylko pitną ale również w zbiornikach wodnych basenach lub jeziorach
  • Skażone pokarmy

5.Jakie czynniki sprzyjają zarażeniu Giardią?

Cysty lamblii są bardzo oporne na warunki środowiska. Potrafią przetrwać w wilgotnej glebie nawet przez  4-5 miesięcy a ponadto są oporne nawet na chlorowanie wody. Skoro już wiadomo, że lambliozą zarażamy się poprzez układ pokarmowy, aby tego uniknąć warto uświadomić sobie, które czynniki zwiększają ryzyko zakażenia:

  • zła higiena (brak nawyku mycia rąk po wyjściu z ubikacji, używanie tego samego ręcznika przez wiele osób, niedokładne mycie naczyń i sztućców, wkładanie do ust wspólnych zabawek itp.)
  • złe warunki sanitarne
  • przebywanie w dużych skupiskach ludzi
  • kąpiel w otwartych zbiornikach wodnych
  • spożywanie nieuzdatnionej, nieprzegotowanej wody, wody ze strumieni, rzek i jezior
  • spożywanie niedokładnie umytych owoców i innych produktów- cysty lamblii mogą być przenoszone przez siadające na nich muchy
  • nawożenie pól ludzkimi ekskrementami- cysty lamblii mogą przenikać do wód gruntowych ponieważ są bardzo oporne na warunki środowiskowe
  • podróże do krajów rozwijających się (podróżowanie autostopem, przebywanie na polach namiotowych/kempingowych)
  • przebywanie w żłobku, przedszkolu, domu dziecka, ośrodku przewlekłej opieki dla upośledzonych umysłowo
  • giardioza u współdomownika
  • homoseksualizm u mężczyzn
  • znaczne niedożywienie i wyniszczenie
  • niedobory odporności (hipogammaglobulinemia i niedobór IgA są czynnikami ryzyka ciężkiej i nawracającej giardiozy)
  • leki hamujące wydzielanie żołądkowe (tzw. leki na zgagę)
  • stan po usunięciu żołądka

6.Na podstawie jakich badań można stwierdzić, że moje dziecko ma lamblię? Jak przebiega diagnostyka?

  • Podstawowym badaniem jest badanie świeżej próbki kału pod mikroskopem na obecność cyst lamblii. Zalecane jest co najmniej trzykrotne badanie kału, ponieważ cysty są wydalane nieregularnie (badanie 3 próbek pobranych co kilka dni).
  • Testy immunoenzymatyczne (ELISA)– są to badania przesiewowe, którymi w próbce kału wykrywany jest specyficzny antygen produkowany przez aktywną formę lamblii. Jeśli wynik jest dodatni, wymaga on potwierdzenia mikroskopowym badaniem kału!
  • Biopsja jelitowa– nie jest rutynowym badaniem w diagnostyce lambliozy, jednak umożliwia poszukiwanie trofozoitów (aktywnych form pasożyta)
Badanie kału powinno być wykonane u wszystkich osób mieszkających razem z chorym zarażonym Giardia lamblia.
  • A przeciwciała???

Badanie obecności swoistych przeciwciał przeciwko antygenom Giardia lamblia nie pozwalają odróżnić zarażenie „starego” od „świeżego”. Nie służą one do wykrywania czynnego zarażenia, ale mogą być przydatne do celów epidemiologicznych.

7.Jakie jest leczenie lambliozy?

Pierwszym i podstawowym postępowaniem u dziecka z biegunką, jest leczenie objawowe- tzn. nawodnienie, probiotyk oraz dieta lekkostrawna. Jeżeli okaże się, że przyczyną dolegliwości jest zarażenie Giardia lamblia, nie pozostaje nic innego jak tylko rozpocząć leczenie. Nie, nie na własną rękę. Ten temat pozostawmy swojemu pediatrze, który w zależności od wieku i masy ciała dziecka zaleci odpowiednie preparaty. A jeżeli kuracja nie przyniesie efektu? Nie oznacza to absolutnie,  że pediatra jest kiepski… 🙂 Przyczyną jest najczęściej cykl rozwojowy lamblii. Nawroty lambliozy mogą występować po 2-8 tygodniach i mogę być zupełnie bezobjawowe. W tej sytuacji konieczne może okazać się zastosowanie kolejnej kuracji po 7-14 dniach. Czasami zakażenie Giardia Lamblia przechodzi u dzieci w postać przewlekłą. Dzieje się tak gdy leki przeciwpierwotniakowe były stosowane w zbyt małych dawkach. Poza tym do przewlekłej lambliozy dochodzi w sytuacji, gdy siły obronne przewodu pokarmowego dziecka są nadszarpnięte przez choroby towarzszące, takie jak celiakia, zakażenie Helicobacter pylori, niedobór immunoglobuliny IgA, błędy dietetyczne, zatrucia pokarmowe i nadużywanie alkoholu.

Niezależnie od tego czy objawy występują czy też nie, u każdej osoby zarażonej Giardia lamblia należy włączyć leczenie.

Po zakończeniu leczenia należy odczekać 2-4 tygodnie a następnie wykonać kontrolne badanie kału (test antygenowy lub badanie mikroskopowe).

Lamblie mogą być wydalane z kałem przez 6 miesięcy a nawet dłużej.

8.Profilaktyka, profilaktyka…i jeszcze raz profilaktyka!

Aby zapobiec zarażeniu Giardia lamblia warto w życiu codziennym stosować poniższe zasady:

  • Dbaj o higienę.
  • Jeśli jesz surowe owoce i warzywa, przed spożyciem umyj je bardzo dokładnie w czystej wodzie.
  • Nawożenie gleby ludzkimi odchodami powinno być zakazane, dlatego, w miarę możliwości unikaj zjadania owoców i warzyw z niepewnego źródła.
  • Nigdy nie pij nieprzegotowanej wody nieznanego pochodzenia oraz wody nieuzdatnionej (ze strumieni, rzek i jezior)
Gotowanie niszczy cysty Giardia lamblia.
  • Chorzy z biegunką powinni w czasie występowania objawów zrezygnować z pracy w żłobku, przedszkolu i instytucjach opieki dla upośledzonych umysłowo i pozostać w domu.
  • Chorzy na lambliozę do 2 tygodni po ustąpieniu objawów nie powinni korzystać z kąpieli w zbiornikach wodnych (basenów, kąpielisk).

9.Jakie mogą być powikłania zarażenia Giardia lamblia?

Zakażenie lamblią przede wszystkim prowadzi do zniszczenia i dysfunkcji śluzówki jelitowej, z czego wynika większość powikłań. Należą do nich:

  • Spadek masy ciała
  • Niedobory pokarmowe spowodowane upośledzonym wchłanianiem składników pokarmowych w jelitach (tłuszcze i witaminy rozpuszczalne w tłuszczach, cynk, żelazo, witamina B12, )
  • Odwodnienie
  • Anemia
  • Reaktywne zapalenie stawów
  • Choroba Whipple’a
  • Niedobór przeciwciał
  • Zespół przewlekłego zmęczenia (dotyczy aż 5% pacjentów po leczeniu lambliozy)
  • Zespół jelita drażliwego

10.Dlaczego zakażenie Giardia lamblia nawraca?

Przechorowanie lambliozy nie pozostawia trwałej odporności, dlatego zakażenie Giardia lamblia może nawracać. Przyczyna zazwyczaj tkwi w nieprawidłowej higienie osobistej lub obecności zarażonego-niewyleczonego nosiciela w otoczeniu. Dlatego po stwierdzeniu zakażenia u danej osoby ważne jest wykonanie badania kału u wszystkich domowników. Lambliozę leczymy w każdym potwierdzonym przypadku, niezależenie od tego czy chory zaraził się po raz pierwszy, czy jest to kolejny przypadek (diagnostyka-patrz wyżej).

 

I na tym koniec dzisiejszej baśni. Możemy zakończyć ją stwierdzeniem, że dzięki szybkiej diagnozie i włączeniu odpowiedniego leczenia, jak to w baśniach bywa,  wszyscy żyli długo i szczęśliwie. Ale prawdę mówiąc, o wiele lepiej trzymać się od tego stwora z daleka;) Czego wszystkim życzę 🙂
Pozdrawiam
S.