Odporność dzieci to jeden z częstszych tematów, który przerabiam w swojej pracy w poradni pediatrycznej. O ile latem większość dzieci radośnie i w pełnym zdrowiu korzysta z wakacji, gdy tylko na drzewach pojawiają się pierwsze jesienne liście, machina rusza. Katar, kaszel, ból gardła, gorączka…. Kilka dni pobytu w domu,  różnego rodzaju syropy, czasem antybiotyk, poprawa, powrót do przedszkola… i po kilku (no, może kilkunastu) dniach powtórka z rozrywki. I tak w kółko. Każdy pediatra w okresie jesienno-zimowym usłyszy niejedną taką historię. Nawracające infekcje budzą niepokój wielu rodziców, co jest zupełnie zrozumiałe. Jeśli jesteś jednym z nich, pewnie nie raz zadawałeś sobie lub waszemu pediatrze pytanie- dlaczego moje dziecko często choruje? Dlaczego moje dziecko ma tak niską odporność? Ten wpis dedykowany jest właśnie Wam i odporności waszych dzieci.

1.Dlaczego moje dziecko tak często choruje?

Aby ustalić co oznacza, że dziecko „często” choruje zacznijmy od statystyki. Statystycznie dziecko, które nie uczęszcza do przedszkola choruje 3-4 razy w ciągu roku.  U dzieci, które rozpoczęły swoją przygodę z przedszkolem, średnia roczna liczba infekcji zwiększa się do około 12. Najczęściej zwiększona liczba infekcji w tym wieku jest zupełnie fizjologiczną reakcją na obcowanie z ogromną liczbą wirusów i bakterii w środowisku przedszkolnym. Kichający i kaszlący koledzy to najczęstsze źródło zakażenia.  Wśród wszystkich infekcji które występują u dzieci, zdecydowanie najczęstsze są ostre zakażenia dróg oddechowych. Za większość z nich (80% zapaleń gardła lub migdałków) odpowiedzialne są WIRUSY, których aktualnie znamy już ponad 200! Nawet gdy maluch wyleczy infekcję i wróci do żłobka czy też przedszkola, kontakt z kolejnym, innym typem wirusa może w krótkim czasie spowodować wystąpienie kolejnej infekcji. Niestety zła passa może czasem trwać nawet kilka miesięcy.

Dlaczego tak często?

Dorastanie to czas gdy organizm każdego dziecka wystawiony jest na działanie wielu czynników- w tym wirusów i bakterii wywołujących różnego rodzaju infekcje. Układ odpornościowy każdego dziecka dojrzewa w innym tempie. To właśnie niedojrzałość okładu immunologicznego (czyli odpornościowego) jest główną przyczyną występowania częstszych infekcji niż u starszych pacjentów. Co więcej- dzięki tej zwiększonej liczbie infekcji układ odpornościowy dziecka nabywa kompetencje (jest to tzw. „trening immunologiczny”).

2.Moje dziecko otrzymało wszystkie szczepionki, dlaczego więc choruje tak często?

Fakt, że dziecko otrzymało wszystkie obowiązkowe (a być może również dodatkowe) szczepionki zgodnie z kalendarzem szczepień ochronnych to bardzo dobra informacja. Oznacza to, że jest chronione przed wieloma bardzo poważnymi chorobami. Niestety nie oznacza to, że nie zachoruje na inne choroby. Większość infekcji wśród dzieci jest spowodowanych zakażeniem wirusami, przeciwko którym te szczepienia nie działają. Takie wirusowe infekcje najczęściej mijają po kilku dniach, jednak mnogość wirusów jest tak duża, że rodzice mogą mieć wrażenie, że ich dziecko ciągle jest chore.

3.Słyszałam o doustnych „szczepionkach” na odporność. Czy są skuteczne?

Tzw. doustne „szczepionki” to preparaty zawierające zabite bakterie, należące do najczęstszych patogenów wywołujących infekcje (np. dróg oddechowych). Nie ma jednoznacznych rekomendacji dotyczących ich stosowania u dzieci. Zdecydowaną większość zakażeń układu oddechowego u dzieci wywołują wirusy, a nie bakterie, dlatego stosowanie tego typu szczepionek nie powinno znacząco wpływać na częstość infekcji u dzieci. Ilość badań dotyczących skuteczności tych preparatów jest niewielka i niewystarczająca aby jednoznacznie potwierdzić ich pozytywne działanie w zapobieganiu infekcjom (przede wszystkim infekcjom dróg oddechowych). A jednak u pewnej grupy małych pacjentów po zastosowaniu tego typu preparatów rodzice obserwują zmniejszenie ilości infekcji. Czy u twojego dziecka również wystąpi taki efekt-trudno powiedzieć. Ja również nie jestem w stanie odpowiedzieć na to pytanie. Jeśli jednak chcesz spróbować, pamiętaj aby podawanie takiego preparatu rozpocząć kilka miesięcy przed sezonem infekcyjnym- wiosną lub latem.

4.Jak poprawić odporność u mojego dziecka?

O metodach budowania i wzmacniania odporności u dzieci napisałam dla Was we wpisie Dekalog odporności. 10 patentów na budowanie odporności u dzieci. Zerknijcie do niego koniecznie aby możliwie jak najszybciej wdrożyć zawarte w nim zalecenia a kolejny sezon infekcyjny był mniej męczący.

5.Czy moje dziecko może mieć niedobór odporności?

O niedoborach odporności mówimy wtedy, gdy układ odpornościowy jest niezdolny do prawidłowego funkcjonowania i obrony przed czynnikami infekcyjnymi. Mogą one wynikać z predyspozycji genetycznych –mówimy wówczas o pierwotnych niedoborach odporności, lub związane są z innymi chorobami pacjenta- są to niedobory wtórne.

Pierwotne niedobry odporności to bardzo rzadkie choroby wrodzone, które najczęściej polegają na nieprawidłowej produkcji przeciwciał (czyli zaburzeniu odpowiedzi immunologicznej humoralnej), ale mogą być również związane z zaburzeniami odpowiedzi komórkowej lub innych składowych ludzkiej odporności (np. zaburzeniami fagocytozy lub niedoborem dopełniacza).

Zapamiętaj!

Pierwotne niedobory odporności nie są związane z zarażeniem wirusem HIV.

Pierwotny niedobór odporności nie jest zaraźliwy- nie można się nim zarazić ani zarazić innych osób.

Pierwotne niedobory odporności nie muszą ale mogą się dziedziczyć.

 

Wtórne niedobory odporności natomiast wynikają z działania czynników zewnętrznych lub poważnej choroby dziecka. Wyjaśnijmy jednak o jakie czynniki i choroby chodzi:

  • nowotwór (i jego leczenie)
  • zakażenia- wirusem HIV, wirusem odry, HSV, zakażenia bakteryjne-np gruźlica
  • cukrzyca
  • niewydolność nerek
  • niewydolność wątroby
  • niedożywienie- ocenione w sposób obiektywny (niekonieczne dotyczy to niejadków)
  • choroby autoimmunologiczne
  • oparzenia
  • promieniowanie jonizujące
  • stres
  • ciąża
  • brak śledziony lub nieprawidłowa jej funkcja

Rodziców dzieci, które często „łapią” infekcje, niejednokrotnie męczy obawa, czy ich dziecko może cierpieć na niedobór odporności. Otóż najczęściej tak NIE jest! Zanim zaczniecie zamartwiać się ” na zapas”, warto abyście uświadomili sobie już na początku, że pierwotne odporności to choroby rzadkie (ok. 10 na 100 000 przypadków). Aby sprawdzić co powinno was zaniepokoić zerknijcie do pyt. nr 6.

A co z wtórnymi niedoborami?

Jeśli „ogólny” stan zdrowia dziecka jest dobry (nie dotyczą go w/w czynniki)- nie powinniśmy martwić się o występowanie wtórnego niedoboru odporności. 

6.Jakie są objawy pierwotnego niedoboru odporności?

Pacjenci z niedoborami odporności borykają się z przewlekającymi się zakażeniami, które często nawracają a poza tym bardzo trudno się leczą. Najczęściej są to zakażenia górnych i dolnych dróg oddechowych, przewodu pokarmowego, skóry. (np. ropnie), stany zapalne jamy ustnej i dziąseł lub gorączki o nieustalonej przyczynie.

Grupa międzynarodowych ekspertów wraz z Fundacją Jefreya Modella opracowała listę 10 niepokojących objawów, które mogą nasuwać podejrzenie pierwotnego niedoboru odporności. Jeśli chcesz sprawdzić, czy ten problem może dotyczyć twojego dziecka zapraszam Cię do wypełnienia poniższego testu:

Czy u twojego dziecka wystąpiły:

 

 

 

A teraz spróbujmy zinterpretować wspólnie wynik jaki uzyskałeś:

  • 0-1 odpowiedzi TAK: najpewniej twoje dziecko nie cierpi na pierwotny niedobór odporności
  • 2 i więcej odpowiedzi TAK: zgłoś się z dzieckiem do lekarza pediatry i pokaż mu rozwiązany test

 

Uwaga!

Dlaczego warto wybrać jednego pediatrę, który będzie zajmował się leczeniem twojego dziecka?

Jeśli za każdym razem zgłaszasz się z dzieckiem do innego lekarza (nie masz pediatry „na stałe”)istnieje ryzyko, że nikt nie będzie wiedział jakie infekcje i w jakiej liczbie przeszło.

 

7.Czy niedobór odporności jest groźny dla dziecka?

Ciężkość objawów oraz współwystępowanie dodatkowych chorób jest uzależnione od tego, z jakim typem niedoboru odporności mamy do czynienia. Niektóre z niedoborów odporności przebiegają stosunkowo łagodnie, jednak zdarzają się również ciężkie postaci. Część z nich współwystępuje z chorobami autoimmunologicznymi, alergicznymi a czasem również z nowotworami. Klasycznym objawem niedoboru odporności są powtarzające się zakażenia bakteryjne, wirusowe i grzybicze (głównie dróg oddechowych), które mogą przebiegać nietypowo lub bardzo poważnie a czasem nawet zagrażać życiu dziecka. Dlatego raz jeszcze zachęcam do czujności i bacznego obserwowania swoich dzieci. O ile częste przeziębienia u przedszkolaka to jeszcze norma, to kolejny epizod zapalenia płuc powinien wzbudzić niepokój. Dlaczego jest to tak ważne?

Ponieważ zbyt późno rozpoznane wrodzone zaburzenia odporności mogą być przyczyną kalectwa, a nawet zgonu dziecka.

 

8.Czy niedobór odporności można wyleczyć?

Zacznijmy nieco przewrotnie-tym razem od wtórnych niedoborów odporności, czyli takich, które wynikają z innych chorób lub im towarzyszą. Takie przejściowe upośledzenie odporności może wynikać m. innymi z infekcji, a wraz z ustąpieniem choroby podstawowej odporność stopniowo wraca do normy.

Inaczej wygląda kwestia pacjentów z pierwotnymi niedoborami odporności- deficyty układu odpornościowego są u nich stałe a celem leczenia jest poprawienie jego funkcjonowania oraz umożliwienie chorym normalnego życia i zminimalizowanie ilości infekcji. Aktualnie znamy kilka swoistych terapii medycznych: zastępczą terapię immunoglobulinami, przeszczep komórek macierzystych, podawanie czynnika stymulującego tworzenie kolonii granulocytów, interferon gamma oraz w przypadku niedoboru dezaminazy-terapię zastępczą.

Dla osób, którym temat niedoborów odporności jest bliski powstało Stowarzyszenie na rzecz osób z niedoborami odporności IMMUNOPROTECT (klik).

Dla chorych oraz ich rodzin stworzono również przewodnik, w którym znajdziecie dokładne opisy poszczególnych jednostek chorobowych oraz metody leczenia.

Link do przewodnika znajdziecie

TUTAJ

 

9.Czy w przypadku niedoboru odporności domowe metody poprawiające odporność mają jakiekolwiek znaczenie?

O ile w przypadku przejściowego „osłabienia” odporności domowe sposoby z pewnością nie zaszkodzą a może nawet mogą przyspieszyć powrót do pełnej jego aktywności, w przypadku pierwotnych niedoborów nie mają one znaczenia. W żadnym wypadku nie powinno się odwlekać lub zaniedbywać leczenia pierwotnego niedoboru odporności na rzecz metod domowych/naturalnych. Jest to nierozsądne a może być nawet niebezpieczne dla życia chorego.

 

10.Jak przebiega diagnostyka niedoborów odporności? Gdzie można zdiagnozować i leczyć niedobór odporności?

Diagnostykę niedoborów odporności można rozpocząć już w gabinecie pediatrycznym. Pierwszym i obowiązkowym elementem, który może już na samym początku ukierunkować dalszą  jest zebranie szczegółowego wywiadu chorobowego i dokładne badanie przedmiotowe dziecka. W dalszej kolejności wykonywane są badania laboratoryjne: pełna morfologia krwi obwodowej z oceną obrazu odsetkowego leukocytów- czyli krwinek białych (tzw. rozmaz). Ważna jest liczba i morfologia leukocytów, stężenie hemoglobiny i wartość hematokrytu. Następnie określa się stężenia immunoglobulin IgG, IgM, IgA.IgD i IgE w surowicy pacjenta oraz stężenie albuminy. Warto pamiętać aby uzyskane wyniki odnieść do zakresów wartościami należnych dla wieku dziecka.  Możemy również sprawdzić, czy układ odpornościowy dziecko prawidłowo reaguje na szczepienia. W tym celu wykonuje się pomiar miana swoistych przeciwciał po szczepieniu. Poza tym w ramach wstępnej diagnostyki na poziomie gabinetu pediatrycznego można wykonać również badania mikrobiologiczne  (posiewy) oraz  RTG.

Warto również rozważyć wykonanie badania w kierunku zakażenia wirusem HIV, które jest najczęstszą przyczyną nabytych (wtórnych) niedoborów odporności u dzieci.

Pierwsze etapy diagnostyki niedoborów odporności mogą odbyć się w ramach poradni pediatrycznej, jednak po uzyskaniu wstępnych wyników badań w celu kontynuacji diagnostyki i leczenia pacjenci z niedoborami odporności są kierowani do specjalistów immunologii.

 

Listę ośrodków w Polsce, które zajmują się diagnostyką i leczeniem dzieci z pierwotnymi niedoborami odporności znajdziecie

TUTAJ

Chociaż prawdziwe niedobory odporności istnieją naprawdę, nie warto popadać w skrajność i wysuwać takiego podejrzenia przy drugim a może i nawet trzecim katarze w ciągu kilku miesięcy ( o ile u dziecka nie występuje jeden z czynników wtórnego niedoboru odporności). Jeśli więc nie jest to niedobór odporności to co? Czy jest więc recepta na zmniejszenie liczby infekcji u malucha? Złoty środek na przetrwanie sezonu infekcyjnego?Owszem. Wiele razy słyszałeś takie zapewnienia w reklamach cudownych preparatów na odporność, jednak zawiodę Cię- to nie to mam na myśli. A więc co to takiego? Metoda trudna i wymagająca ale nad wyraz skuteczna:
Izolacja
Pomimo wielu specyfików dedykowanych poprawie odporności dzieci i licznych obietnic producentów, wciąż najlepszym sposobem na ograniczenie ilości zachorowań u dziecka jest czasowe odizolowanie go od grupy rówieśniczej w sezonie infekcyjnym. Na pocieszenie dodam tylko, że w większości przypadków zwiększona zapadalność na infekcje lub tzw. „niska odporność” to stan przejściowy i wcześniej czy później mija a liczba infekcji w kolejnych sezonach jest coraz mniejsza.
Pozdrawiam
S. 🙂

 

Jeśli spodobał Ci się ten wpis daj znać!

Polub Dla Młodych Rodziców na facebooku!

Podziel się nim z innymi!

Zostaw komentarz!

To najlepsza motywacja do dalszego pisania dla Was 🙂

 

 

Jestem pewna, że te wpisy również Cię zainteresują:

1.Co frustruje pediatrę w gabinecie lekarskim? 10 powodów dla których pediatrzy załamują ręce.

2.Mamo! Kiedy znów pójdę do przedszkola?! Jak długo dziecko powinno zostać w domu po chorobie?

3.Uwaga, to ona– bostonka. Choroba dłoni, stóp i jamy ustnej

 

 

Źródła:

1.https://immunoprotect.pl/

2.Pierwotne niedobory odporności w praktyce lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Ewa Bernatowska, Małgorzata Pac, Barbara Pietrucha, Edyta Heropolitańska-Pliszka, Beata Wolska-Kuśnierz, Katarzyna Bernat-Sitarz, Małgorzata Skomska, Izabela Knyziak-Medrzycka, Nel Dąbrowska-Leonik, Teresa Jackowska, Aleksandra Lewandowicz-Uszyńska. Pediatr Dypl. 2013;17(1):9-20

3.https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.15.17.

4.http://www.immunologia.czd.pl