Procesem, który budzi niepokoje wielu rodziców jest dojrzewanie ich dzieci. Okazuje się, że chociaż rewolucję seksualną dawno mamy za sobą, to tematy związane z procesem dojrzewania dla wielu rodziców wciąż stanowią tabu. „Jak to? To już? Nie za wcześnie?” Wielu rodziców jest zaskoczonych informacją, że ich dziecko rozpoczęło już proces dojrzewania. Często przyznają, że jeszcze się tego nie spodziewali. I chociaż każdy z nich przechodził przez ten okres, niewielu pamięta jak przebiegał. A szkoda, bo to od rodziców w dużej mierze zależy jak przygotowana będzie na proces dojrzewania ich córka i właśnie od Was- rodziców zależy czy Wasza córka zaakceptuje siebie w nowej roli. W roli młodej kobiety. Dlatego dziś zapraszam do lektury pierwszego z dwóch wpisów na temat dojrzewania- tematem dzisiejszego będzie dojrzewanie dziewczynek. Mam nadzieję, że pomoże Wam lepiej przygotować się na ten niezwykle ważny i trudny czas w życiu Waszej córki.

1.Kiedy rozpoczyna się proces dojrzewania dziewczynek?

Wiek, w którym rozpoczyna się proces dojrzewania zależy przede wszystkim od rasy oraz genów. Dlatego dziewczynki zazwyczaj zaczynają dojrzewać w podobnym wieku co ich mamy.

U dziewczynek dojrzewanie płciowe fizjologicznie rozpoczyna się pomiędzy 8. a 13. rokiem  życia. Pierwsza miesiączka powinna natomiast wystąpić do 16. roku życia. W Polsce zazwyczaj obserwujemy pierwsze objawy dojrzewania u dziewczynek 10- 11 letnich.

2.Co wpływa na rozpoczęcie dojrzewania dziewczynek?

Dojrzewanie dziewczynek jest procesem, którym kieruje oś hormonalna podwzgórzowo-przysadkowo-jajnikowa. Za wydzielanie hormonów uczestniczących w tym procesie przede wszystkim odpowiada przysadka mózgowa- mały gruczoł znajdujący się w środkowej części mózgu.  To ona poprzez pulsacyjne wydzielanie hormonów zwanych gonadotropinami stymuluje jajniki do produkcji w organizmie dziewczynki żeńskich hormonów – estrogenów.  Estrogeny  powodują rozwój drugorzędowych cech płciowych, przyspieszenie tempa wzrastania w okresie pokwitania (tzw. skok wzrostowy), wpływają na zakończenie procesu wzrastania oraz są odpowiedzialne za wykształcenie się charakterystycznych proporcji sylwetki kobiecej.

3.Jakie są pierwsze objawy dojrzewania dziewczynek?

Pierwszym objawem jaki pojawia się w związku z rozpoczęciem dojrzewania u dziewczynek jest powiększenie gruczołów piersiowych. Czasami powiększające się piersi mogą być asymetryczne (jedna większa od drugiej) a taka asymetria może utrzymywać się nawet do wieku dojrzałego. Jest o fizjologia.

Dlatego, jeśli zauważysz u swojej córki powiększające się piersi- to znak że dojrzewanie właśnie się zaczęło.

Kolejnym objawem rozpoczęcia dojrzewania jest tzw. wzrostowy skok pokwitaniowy, czyli przyspieszenie tempa wzrastania. U dziewcząt dochodzi do niego o ok. 2 lata wcześniej niż u chłopców. Z pewnością zauważysz, że twoja córka szybciej zacznie wyrastać ze swoich ubrań, ponieważ w tym czasie dziewczynka może urosnąć nawet 9 cm w ciągu roku.

4.Jak przebiega dojrzewanie u dziewczynek? Etapy dojrzewania.

  • Proces dojrzewania dziewczynek trwa od 2 do 6 lat.
  • Pierwszym etapem dojrzewania dziewczynek jest powiększanie się gruczołów piersiowych. Początkowo brodawki przyjmują ciemnoróżowe zabarwienie, pierś i brodawka stopniowo unoszą się i   mogą być bolesne.
  • Następnie pojawia się owłosienie na wzgórku łonowym (łonowe)  i pod pachami (pachowe) czemu towarzyszy zmiana zapachu potu
  • Przed rozpoczęciem dojrzewania dochodzi do niewielkiego spowolnienia wzrastania.  W momencie gdy u dziewczynki zaczynają powiększać się piersi oraz pojawia się pierwsze owłosienie łonowe Dochodzi do przyspieszenia tempa wzrastania, czyli tzw. skoku pokwitaniowego, czemu towarzyszy zmiana zapachu potu na bardziej ostry oraz może pojawić się trądzik młodzieńczy. Maksymalną prędkość wzrastania dziewczynki osiągają na około rok przed pierwszą miesiączką.
  • W czasie dojrzewania zmienia się również obraz zewnętrznych narządów płciowych. Wargi sromowe mniejsze powiększają się i zaczynają wystawać poza wargi sromowe większe. To zupełnie normalne.
  • Ostatnim elementem procesu dojrzewania dziewczynek jest wystąpienie pierwszej miesiączki, czyli menarche. Dwa lata przed pojawieniem się pierwszej miesiączki zaczynają się pojawiać się u dziewczynki żółte upławy- jest to tzw. „fluor pubertalis„, który świadczy o tym, że w organizmie dziewczynki ruszyła produkcja żeńskich hormonów płciowych (estrogenów). Pierwsza miesiączka występuje zazwyczaj po około 2 latach od momentu gdy  piersi twojej córki zaczną się powiększać.
  • Po wystąpieniu pierwszej miesiączki stopniowo dochodzi do zarośnięcia chrząstki nasadowej kości długich a po 2 latach dziewczynka przestaje rosnąć i osiąga swój wzrost ostateczny. Najczęściej dochodzi do tego pomiędzy 15. a 18. rokiem życia.

Schemat przebiegu dojrzewania płciowego u dziewcząt . Źródło.

Kolejność kolejnych etapów dojrzewania można przewidzieć:
Powiększenie się gruczołów piersiowych
Po 1-1,5 roku od powiększenia się piersi pojawia się owłosienie płciowe.
Po 2-2,5 roku od powiększenia się piersi występuje pierwsza miesiączka.

 

Aby określić etap dojrzewania posługujemy się w praktyce pediatrycznej tzw. skalą Tannera opisującą łącznie wszystkie cechy dojrzewania.

U dziewcząt określa ona wielkość rozwoju piersi, owłosienia na wzgórku łonowym i pod pachami oraz ewentualne wystąpienie miesiączki.

dojrzewanie dziewczynek

Stadia rozwoju gruczołów sutkowych u dziewcząt (stopnie według skali Tannera). Źródło.

 

Zaniepokoić powinien brak pierwszej miesiączki w ciągu trzech lat od momentu pierwszych objawów dojrzewania (powiększania się piersi).

 

 

5.Pierwsza miesiączka…i co dalej? Dlaczego moja córka nie miesiączkuje?

Wystąpienie pierwszej miesiączki to ostatni etap dojrzewania dziewczynek. W czasie pierwszych miesięcy cykle miesięczne mogą  być bardzo nieregularne oraz obfite i najczęściej nie towarzyszy im owulacja. Do unormowania cykli dochodzi dopiero gdy rozpocznie się jajeczkowanie i związane z tym cykliczne wydzielanie progesteronu. W pierwszym roku po wystąpieniu pierwszej miesiączki prawidłowe przerwy między krwawieniami wynoszą 21–45 dni, a następnie do siódmego roku po pierwszej miesiączce  skracają się do 27–38 dni.

W sytuacji gdy dziewczynka przestała miesiączkować, chociaż wcześniej miesiączka u niej występowała mówimy o wtórnym braku miesiączki. Przyczyn takiego stanu rzeczy może być wiele:, np. uszkodzenie lub niewydolność ośrodkowego układu nerwowego, jajników, dróg rodnych oraz zaburzenia hormonalne. Jakie mogą być przyczyny wtórnego braku miesiączki?

  • fizjologiczna nieregularność cykli miesięcznych w pierwszych latach po pierwszej miesiączce (zwłaszcza w pierwszych miesiącach po niej)
  • ciąża- chociaż w pierwszych latach po wystąpieniu pierwszej miesiączki spora część cykli to cykle bezowulacyjne, nie oznacza to, że dojrzewająca dziewczynka nie może zajść w ciążę- może!
  • zaburzenia hormonalne związane ze spadkiem masy ciała- restrykcyjne diety
  • silny stres
  • nadmierny wysiłek fizyczny-dziewczynki uprawiające sporty
  • zespół policystycznych jajników
  • choroby nadnerczy lub jajników związane z nadmiernym wydzielaniem androgenów
  • hiperprolaktynemia
  • nadczynność i niedoczynność tarczycy
  • cukrzyca
  • przedwczesne wygasanie czynności jajników

Chociaż warto, abyście o nich wiedzieli, nie wpadajcie w panikę. Do czasu postawienia ostatecznej diagnozy nie warto martwić się na zapas- dodatkowy stres nie pomoże dojrzewającej dziewczynce.

 

Co powinno zaniepokoić po wystąpieniu pierwszej miesiączki?

  • Jeśli miesiączka nie wystąpiła przez 90 lub więcej dni u dziewczynki, która wcześniej miesiączkowała)
  • Rzadko występujące miesiączki lub brak miesiączki w którymkolwiek roku po rozpoczęciu miesiączkowania
  • Zbyt częste lub zbyt obfite miesiączki (występujące częściej niż co 21 dni/ trwające ponad 7 dni lub wymagające zmian tamponu lub podpaski częściej niż co 1-2 godziny

6.Dlaczego moja córka jeszcze nie miesiączkuje?

Dojrzewanie dziewczynek jest procesem, który przebiega u każdej z nich w sposób indywidualny- wcześniej lub później, mniej lub bardziej burzliwie. Niezbędnym czynnikiem do pojawienia się i utrzymania cyklu rozrodczego dziewczyny jest odpowiedni stan odżywienia i wystarczające zapasy energetyczne. Aby rozpoczął się proces dojrzewania i mógł przebiegać prawidłowo konieczne jest osiągnięcie krytycznej masy ciała i tkanki tłuszczowej. Dlatego uważa się, że u dziewczynek masa ciała jest lepszym wskaźnikiem rozpoczęcia dojrzewania płciowego niż wiek.

Niektóre dziewczynki zaczynają miesiączkować później niż ich rówieśniczki, co budzi niepokój rodziców. Kiedy takie opóźnione wystąpienie pierwszej miesiączki jest normalne

  • Gdy wiadomo, że kobiety w rodzinie dziewczynki dojrzewały w podobny sposób
  • Gdy dziewczynka choruje przewlekle na jedną z następujących chorób: celiakia, mukowiscydoza, choroby nerek i serca, nowotwór
  • Gdy dziewczynka uprawi wyczynowo sport (wykonuje nadmierne treningi fizyczni) oraz stosuje restrykcyjne ograniczenia kaloryczne
  •  Gdy dziewczynka przez dłuższy okres czasu była leczona sterydami

 

7.Jak zmienia się psychika dojrzewającej dziewczynki?

Proces dojrzewania dziewczynki to nie tylko zmiany fizyczne, widoczne gołym okiem, ale również szereg zmian, które zachodzą w psychice młodej kobiety. W życiu dojrzewającej dziewczynki pojawiają się nowe potrzeby, z których najsilniejsze to potrzeba autonomii oraz potrzeba seksualna. Bardzo intensywnie rozwija się  w tym okresie spostrzeganie, uwaga, pamięć, myślenie i wyobraźnia. Dojrzewaniu dziewczynek nieodłącznie towarzyszy duża niestabilność uczuciowa i emocjonalna, która wynika między innymi z chwiejności neurowegetatywnej ich organizmu. Pozytywnym zjawiskiem jest wyrażanie swoich emocji i uwidacznianie ich na zewnątrz. Rodzaj emocji (pozytywne bądź negatywne) w dużej mierze zależy od doświadczeń młodego człowieka a najważniejszymi elementami życia społecznego, które wpływają na emocje młodych kobiet są rodzina i szkoła. Rodzaj i sposób wyrażania emocji w dużej mierze zależy od tego jakie relacje i jaka atmosfera będą towarzyszyły życiu rodzinnemu dojrzewającej dziewczynki.

Jedną z potrzeb, która nabiera dla młodej dziewczyny dużego znaczenia jest potrzeba autonomii, indywidualności i chęć wyróżnienia się w grupie rówieśników. Młoda kobieta może chcieć zaspokoić tę potrzebą poprzez zmianę koloru włosów, makijaż lub ekstrawagancki sposób ubierania się.

Kolejną potrzebą, które pojawia się i nabiera dużego znaczenia w życiu dojrzewającej dziewczynki jest potrzeba seksualna , która u dziewcząt przybiera postać potrzeby więzi uczuciowej i chęci posiadania osoby bliskiej, potrzeba miłości. Mniej istotna jest dla nich potrzeba rozładowania napięcia.

Problemem powszechnie występującym w okresie dojrzewania są zaburzenia snu. Młodzi ludzie zgłaszają trudności w zasypianiu oraz wybudzenia nocne. Jest to spowodowane zmniejszeniem intensywności snu głębokiego w okresie dojrzewania aż o 50%. Może to przyczyniać się do pogorszenia wyników w nauce.

Dlatego warto pamiętać o tym, aby w tym szczególnym okresie- okresie dojrzewania- otoczyć dziewczynkę szczególnym wsparcie, zrozumieniem i miłością.

 

8.Kiedy dojrzewanie dziewczynek uznajemy za przedwczesne?

O przedwczesnym dojrzewaniu dziewczynek mówimy, gdy pierwsze objawy dojrzewania  wystąpią przed 8. rokiem życia.

Przedwczesne dojrzewanie dziewczynek może być spowodowane przez:

  • guzek okolicy podwzgórza (które pobudza przysadkę mózgową oraz jajniki do produkcji hormonów płciowych)
  • chorobę nadnerczy
  • guzy wydzielające hormony

Ale! Może to być również łagodny objaw będący odmianą normy. Dlatego jeśli pierwsze oznaki dojrzewania u Twojej córki wystąpiły przedwcześnie nie wpadaj w panikę. Udaj się z dzieckiem do lekarza pediatry, który pokieruje dalszą diagnostyką.

Warto podkreślić, że czynnikiem przyspieszającym początek dojrzewania płciowego u dziewcząt jest otyłość!

 

9.Kiedy dojrzewanie dziewczynek jest opóźnione?

O opóźnionym dojrzewaniu dziewczynek mówi się, jeżeli jego pierwsze objawy nie wystąpią do 13. roku życia.

Opóźnione dojrzewanie dziewczynek może być spowodowane przez:

  • zaburzenia funkcji przysadki mózgowej (np. ucisk przez guz tej okolicy)
  • uszkodzenie lub niedorozwój gonad jajników
  • zaburzenia genetyczne (np. zespół Turnera)

Jednak najczęstszą przyczyną opóźnionego dojrzewania jest konstytucjonalne lub rodzinne opóźnienie wzrastania i nie wiąże się z żadną patologią.

O pierwotnym braku miesiączki mówimy gdy nie wystąpi ona do 16. roku życia.

 

10.Jak przebiega diagnostyka nieprawidłowego dojrzewania dziewczynek?

Podstawą diagnostyki nieprawidłowego dojrzewania płciowego są badania hormonalne. W surowicy krwi oznacza się stężenie hormonów gonadotropowych czyli LH i FSH oraz steroidów płciowych (estradiolu i testosteronu). Dzięki nim możemy wstępnie ustalić przyczyny przedwczesnego dojrzewania. Jeśli u dziewczynki pojawia się owłosienie płciowe bez powiększenia gruczołów piersiowych konieczne jest oznaczenie 17-hydroksyprogesteronu, androstenedionu i testosteronu aby wykluczyć zaburzenia funkcji nadnerczy. Wykonuje się również oznaczenie hormonów nadnerczowych w dobowej zbiórce moczu.

Jeśli lekarz będzie podejrzewał, że zwiększone stężenie gonadotropin (LH i FSH) wskazuje na podwzgórzową przyczynę dojrzewania, konieczne będzie wykonanie badania obrazowego (rezonansu magnetycznego) przysadki i podwzgórza.

U dziewczynek z nieprawidłowym stężeniem hormonów wskazane jest również wykonanie badania USG macicy i jajników.

Ważnym elementem diagnostyki zaburzeń dojrzewania jest ocena ewentualnego przyspieszenia tempa wzrastania (tzw. skoku wzrostowego). W tym celu wykonuje się zdjęcie RTG dłoni i nadgarstka aby określić dojrzałość kośćca ( tzw. wieku kostnego).

Diagnostyka procesu dojrzewania jest trudnym zadaniem i mimo wielu możliwości jakimi dysponujemy,  ostatecznej diagnozy często poza wykonywaniem licznych badań wymaga wielomiesięcznej obserwacji dojrzewającej dziewczynki.

 

Jak widzicie nie taki diabeł straszny… Okres dojrzewania własnego dziecka jest trudny- nie da się ukryć. Mocno wierzę, że mimo wszystko  uda się Wam przebrnąć przez niego bezboleśnie. Ostatecznie- nie będzie trwał wiecznie i kiedyś minie 🙂

Pozdrawiam

S.

 

Sprawdź również te wpisy! Myślę, że mogą Cię zainteresować:
1.Pani doktor, moje dziecko bardzo się poci… Nadmierna potliwość u dzieci- co o niej wiemy.
2.Krótka historia o drugim życiu zębów, czyli o tym jak postępować gdy dziecko wybije ząb.
3.Jak chorować i nie zbankrutować? 10 złotych zasad jak wydawać mniej pieniędzy w aptece.