Czy słyszeliście kiedyś o „ciemiączku”? Czy wiecie  jak wygląda? Jeśli tak to fantastycznie! Ale uwierzcie, zdarzają się rodzice, którzy nie mają pojęcia dlaczego dziecko rodzi się z „dziurą” w kości główki. Tylko jakie właściwie powinno być TO ciemiączko? Czy nie jest za duże, za małe, zbyt wypukłe, wklęsłe, czy powinno już zarosnąć, co to jest ciemieniucha, jak skutecznie z nią walczyć i do czego służy USG ciemiączka? Te i inne pytania wiele razy padają w gabinecie każdego pediatry… i w większości przypadków  są przyczyną zupełnie niepotrzebnych stresów u Młodych Rodziców. Mity, które narosły wokół ciemiączka i ciemieniuchy niejednej mamie spędzały sen z powiek. Więc jak to jest z tym ciemiączkiem? Jesteście ciekawi? Nie traćmy więc czasu! Czym prędzej zapraszam do lektury 10 odpowiedzi na pytania o ciemię, ciemiączko, ciemieniuchę… 🙂

1.Co to jest ciemiączko? Kiedy zarasta?
2.Ciemiączko u mojego dziecka bardzo szybko zarosło. Czy powinno mnie to martwić? Czy jest to objaw patologiczny? Czy dziecko wymaga dalszej diagnostyki?
3.Czy przedwczesne zarastanie/zmniejszanie się ciemiączka jest objawem nadmiaru witaminy D? Czy w przypadku, gdy u dziecka ciemiączko zarasta zbyt wcześnie powinna zostać wstrzymana suplementacja witaminą D?
4.Co robić gdy ciemiączko dziecka pulsuje? Czy jest to niebezpieczne?
5. Czy wklęsłe, zapadnięte ciemiączko powinno niepokoić rodziców?
6.Czy wypukłe ciemiączko u dziecka powinno budzić niepokój?
7.Ciemieniucha- co to za choroba? Jak się objawia? Jaka jest jej przyczyna?Jak ją leczyć?
8.Czy ciemieniuchę można całkowicie wyleczyć?
9.Czy można zapobiegać wystąpieniu ciemieniuchy?
10. USG przezciemiączkowe- co to za badanie? Dlaczego jest wykonywane? Czy jest bezpieczne?

1.Co to jest ciemiączko? Kiedy zarasta?

Ciemiączko (ciemię) to „miękki obszar” w strukturach czaszki, który występuje w miejscach połączenia kości czaszki, tam gdzie jeszcze nie skostniały. W tym miejscu występuje jedynie błoniasta, miękka i elastyczna , aczkolwiek bardzo mocna tkanka. Dzięki temu wbrew pozorom nie tak łatwo uszkodzić mózg dziecka podczas pielęgnacji główki w miejscu ciemiączka.Z czasem ta tkanka która zamieni się w kość

Pamiętaj: Nigdy nie uciskaj ciemiączka!!! Może to spowodować wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego i poważne konsekwencje neurologiczne u Maluszka!

Dzięki obecności elastycznych ciemiączek czaszka noworodka może dostosować się na czas porodu do kształtu i wielkości kanału rodnego mamy. Z tego powodu przez kilka dni po narodzinach (czasem dłużej) główka dziecka może być zdeformowana, jednak z czasem przybiera „normalny” kształt.

Na główce noworodka występuje 6 ciemiączek:

  • 2 parzyste między bocznymi kośćmi czaszki (klinowe oraz sutkowe), najczęściej zarośnięte jeszcze w życiu płodowych (mogą być obecne w formie niezarośniętej u niektórych wcześniaków)
  • zazwyczaj 2 ciemiączka nieparzyste:

Ciemię przednie– większe, pomiędzy kośćmi czołowymi. Ma ono kształt rombu. Proces jego zarastania wyraźnie zaczyna postępować od około 6 miesiąca życia (czasem nawet wcześniej) a całkowicie może zrosnąć gdy dziecko skończy 9 miesięcy. Przyjmuje się, że ciemię przednie zarasta między 10. a 18. miesiącem życia dziecka. Jego wielkość jest różna- bywają ciemączka małe o wymiarach ok 0,5×0,5cm, a zdarzają się takie, które mierzą ok. 2x2cm i więcej.

Ciemię tylne– mniejsze, w kształcie małego trójkąta. U większości donoszonych noworodków nie jest wyczuwalne, a u tych, u których udaje się je wybadać, zanika od 6 tygodnia do 4 miesiąca życia.

ciemiączko ciemieniucha

2.Ciemiączko u mojego dziecka bardzo szybko zarosło. Czy powinno mnie to martwić? Czy jest to objaw patologiczny? Czy dziecko wymaga dalszej diagnostyki?

Monitorowanie tempa zarastania ciemienia przedniego powinno być nieodłącznym elementem każdej wizyty w gabinecie pediatry w pierwszym roku życia dziecka. Dodatkowo, powinno ono iść w parze z pomiarem obwodu głowy dziecka oraz ogólnym badaniem neurologicznym dziecka. Rytm zarastania ciemienia przedniego jest bardzo zmienny, dlatego najczęściej niepokoje rodziców na szczęście okazują się nieuzasadnione. Zaleca się wykonanie przynajmniej raz w miesiącu pomiaru obwodu głowy i umieszczenie go na siatce centylowej (np. podczas wizyty szczepiennej). Ponadto u dziecka, u którego występuje przedwczesne zarastanie ciemienia, konieczne jest wykonanie badań oceniających gospodarkę wapniowo- fosforanową oraz ocena endokrynologiczna (pod kątem nadczynności tarczycy).

Jak mierzyć obwód głowy dziecka???

Obwód głowy dziecka mierzymy używając taśmy krawieckiej.

Przeprowadzamy ją przez największą wypukłość potyliczną i największe wypukłości guzów czołowych. Zawsze wykonujemy dwa pomiary.

Odczytu dokonujemy z dokładnością do 1 mm.

Jeżeli wyniki pomiaru pierwszego i drugiego różnią się więcej niż o 0,5 cm, mierzymy obwód głowy po raz trzeci i wybieramy  2 najbardziej zbliżone wyniki, a następnie obliczymy z nich średnią.

Uzyskaną wartość nanosimy na siatkę centylową: obwód głowy/wiek dziecka.

 

 

ciemiączko ciemieniucha

Siatka centylowa obwód głowy/wiek dla CHŁOPCÓW. Źródło: https://www.centyl.pl/ (na podstawie WHO)

 

 

 

ciemiączko ciemieniucha

Siatka centylowa obwód głowy/wiek dla DZIEWCZYNEK. Źródło: https://www.centyl.pl/ (na podstawie WHO)

 

 

Warto w miarę możliwości, aby pomiar obwodu głowy był wykonywany zawsze przez tę samą osobę- minimalizuje to ryzyko rozbieżności związanych z odmienną techniką badania (każda osoba badająca, mimo wszystko subiektywnie określa punkty odniesienia na podstawie których wykonuje pomiary).

Jeśli u dziecka z przedwczesnym zarastaniem ciemienia przedniego nie występują inne dodatkowe niepokojące objawy nie wymaga ono dodatkowych konsultacji specjalistycznych oraz diagnostyki radiologicznej. W takiej sytuacji opieka nad dzieckiem obejmuje:

  • regularne pomiary obwodu głowy co1-2 tyg. wykonywane przez pediatrę i naniesione na siatkę centylową
  • comiesięczną ocenę rozwoju neurologicznego dziecka
  • czasem badanie dna oka

W przypadku dziecka z przedwcześnie zarośniętym ciemieniem przednim ZANIEPOKOIĆ powinno wystąpienie:

  • Spowolnienia wzrostu obwodu głowy („spadek” na siatce centylowej)
  • Deformacje czaszki
  • Wystąpienie objawów neurologicznych
  • Opóźnienie rozwoju psychoruchowego
  • Wystąpienie padaczki
  • Choroby nerek, choroby gruczołów dokrewnych lub obecność zaburzeń metabolicznych

Te dzieci powinny jak najszybciej zostać objęte opieką poradni specjalistycznych!!!

Stan, w którym ciemiączka (i szwy czaszkowe) zarastają zbyt szybko nazywamy KRANIOSTENOZĄ. W sytuacji, gdy ciemię zrasta zbyt szybko, czaszka przedwcześnie traci swoją plastyczność, a ostatecznie jest zbyt mała aby pomieścić rozwijający się mózg. Może to skutkować uciskiem kości czaszki na struktury mózgu, wzrostem ciśnienia wewnątrzczaszkowego, a w konsekwencji zaburzeniami neurologicznymi u dziecka.

3.Czy przedwczesne zarastanie/zmniejszanie się ciemiączka jest objawem nadmiaru witaminy D? Czy w przypadku, gdy u dziecka ciemiączko zarasta zbyt wcześnie powinna zostać wstrzymana suplementacja witaminą D?

Przedwczesne zarastanie ciemienia może mieć różne przyczyny. Zdecydowanie NIE powinno się odstawiać suplementacji witaminy D u dziecka, u którego nie występują dodatkowe niepokojące objawy kliniczne (patrz pyt.2) oraz bez wykonania badań oceniających gospodarkę wapniowo- fosforanową organizmu dziecka. Jeśli zbyt wczesne zamykanie się ciemienia przedniego nie wiąże się z występowaniem żadnych dodatkowych nieprawidłowości, suplementacja witaminy D u dziecka powinna zostać utrzymana. Więcej na temat suplementacji witaminy D u dzieci znajdziecie we wpisie: Suplementacja witaminy D – 10 najczęstszych wątpliwości, które rodzice pragną rozwiać w gabinecie pediatry).

Nie ma żadnych podstaw do zmiany dawkowania witaminy D na podstawie wielkości ciemienia.

4.Co robić gdy ciemiączko dziecka pulsuje? Czy jest to niebezpieczne?

Jeśli ciemiączko pulsuje delikatnie, a stan ogólny dziecka nie budzi naszego niepokoju (nie występuje gorączka, dziecko nie jest apatyczne, nieswoje, „wzięte”) nie ma powodu do niepokoju. Takie pulsowanie jest spowodowane pulsacyjnym przepływem krwi przez naczynia krwionośne.

5. Czy wklęsłe, zapadnięte ciemiączko powinno niepokoić rodziców?

Fizjologicznie tkanka błoniasta, która tworzy ciemię przednie sprawia wrażenie nieco wklęsłej. Jeśli dziecko jest w pełni zdrowia, i nie obserwujemy i niego żadnych niepokojących objawów nie powinno nas to martwić. Jednak w sytuacji, gdy dziecko cierpi na nieżyt żołądkowo-jelitowy, mało pije, wymiotuje, oddaje mniej moczu niż zwykle, ma spierzchnięte usta…a dodatkowo jego ciemiączko jest wyraźnie zapadnięte- wówczas jest to oznaka odwodnienia dziecka. W takiej sytuacji niezwłocznie należy zgłosić się z dzieckiem do lekarza.

6.Czy wypukłe ciemiączko u dziecka powinno budzić niepokój?

Uwypuklenie ciemiączka najczęściej występuje w momencie gdy Maluch jest niespokojny, płacze, ponieważ wówczas rośnie jego ciśnienie wewnątrzczaszkowe. Jeśli jednak uwypuklenie ciemiączka utrzymuje się pomimo braku emocji/ w okresie spokoju, czuwania dziecka- należy ten objaw bezwzględnie skonsultować z pediatrą, który zbada dziecko.

7.Ciemieniucha- co to za choroba? Jak się objawia? Jaka jest jej przyczyna?Jak ją leczyć?

Poruszając tematy około- ciemiączkowe nie sposób nie wspomnieć o tym, czym jest ciemieniucha, czyli tzw. czepiec kołyskowy. A więc ciemieniucha to łagodna postać łojotokowego zapalenia skóry (wyprysk łojotokowy).

Pojawia się u niemowląt w pierwszych tygodniach życia- najczęściej pomiędzy 2. a 10. tygodniem życia dziecka.

Rumieniowo- złuszczające zmiany skórne pokryte tłustą, żółtawą łuską, a czasem również strupami, występują na owłosionej skórze głowy, ale mogą pojawić się także na brwiach, czole, okolicy małżowin usznych, policzkach, klatce piersiowej a nawet okolicy pieluszkowej. Czasem towarzyszy im również nasilony rumień, sączenie oraz linijne pęknięcia (zwłaszcza gdy dochodzi do zajęcia fałdów skórnych). Stan zapalny i sączenie mogą sprzyjać nadkażeniom bakteryjnym i grzybiczym.

Przyczyna ciemieniuchy nie jest jednoznacznie określona, jednak uważa się, że jednym z czynników, które ją wywołuje jest nadmierne wydzielane łoju u Maluszka, pobudzane przez hormony- androgeny mamy. Poza tym występowanie ciemieniuchy może być związane z obecnością drożdżaków na skórze (dotyczy to głównie dorosłych), jednak informacje dotyczące tego czynnika u dzieci nie są jednoznaczne.

W przypadku ciemieniuchy świąd jest łagodny.

Występowaniu zmian na skórze nie towarzyszy łysienie.

Zmiany skórne najczęściej wycofują się samoistnie po kilku tygodniach lub miesiącach,.

Ciemieniucha nie pozostawia po sobie żadnych śladów.

 

ciemiączko ciemieniucha

Leczenie ciemieniuchy

Podstawową metodą leczenia ciemieniuchy jest systematyczne mechaniczne usuwanie łusek i strupów przy użyciu pieluszki lub miękkiej, delikatnej szczoteczki niemowlęcej. Przed przystąpieniem do wyczesywanie warto zmiękczyć łuski i nawilżyć skórę przy użyciu emolientu lub np. oliwki dla dzieci, wazeliny lub ciekłej parafiny. Można również użyć specjalnych preparatów o mycia, dedykowanych skórze z problemem ciemieniuchy, które ułatwią usunięcie łusek po kąpieli dziecka. Do kąpieli Malucha można również dodać otręby pszenne, które wmasowany w głowę dziecka zmiękczą skorupę i ułatwią wyczesywanie łusek. Jeśli ciemieniucha wystąpiła na skórze dziecka w miesiącach letnich, warto również ograniczyć ekspozycję dziecka na promieniowanie UV (promienie słoneczne).

 

Ciemieniucha zaawansowana…
ciemiączko ciemieniucha

Źródło: https://www.dermnetnz.org/topics/cradle-cap/

W przypadku bardziej zaawansowanej ciemieniuchy konieczne jest włączenie farmakoterapii. Gdy dotychczasowy sposób pielęgnacji okazał się niewystarczający a stan zapalny skóry nasila się, być może doszło do nadkażenia bakteryjnego lub drożdżakowego. Wówczas konieczne jest zastosowanie leczenia ukierunkowanego na konkretny patogen. Może być konieczne miejscowej antybiotykoterapii lub preparatów sterydowych (STOSUJEMY JE WYŁĄCZNIE PO KONSULTACJI Z LEKARZEM PEDIATRĄ LUB DERMATOLOGIEM).

8.Czy ciemieniuchę można całkowicie wyleczyć?

TAK. Zmiany skórne najczęściej wycofują się samoistnie po kilku tygodniach lub miesiącach. Zdarza się, że zmiany utrzymują się nawet do ok 1 r.ż. dziecka. Ciemieniucha nie pozostawia po sobie żadnych śladów.

9.Czy można zapobiegać wystąpieniu ciemieniuchy?

NIE. Nie można zapobiec wystąpieniu łojotokowego zapalenia skóry, jednak jest możliwe zapobieganie jego rozwojowi stosując systematyczną higienę zajętej okolicy oraz usuwanie nawarstwionych łusek.

10. USG przezciemiączkowe- co to za badanie? Dlaczego jest wykonywane? Czy jest bezpieczne?

USG przezciemieniowe to badanie ultrasonograficzne, w którym jako okno akustyczne, umożliwiające nam wgląd w struktury wewnątrzczaszkowe, wykorzystujemy ciemię. Badanie jest możliwe do przeprowadzenia do momentu pełnego zarośnięcia ciemienia. Najczęściej w celu wykonania badania wykorzystujemy ciemię przednie, jednak obrazowanie struktur mózgowia jest możliwe również przez pozostałe ciemiączka . Badanie to jest tanie, łatwe do wykonania, wiarygodne, bezbolesne a przede wszystkim całkowicie bezpieczne.

Usg przez niezarośnięte ciemiączko jest u noworodków idealną metodą oceny mózgu. Dzięki niemu możliwa jest ocena anatomicznych struktur mózgu oraz ocena wartości ciśnienia śródczaszkowego u dziecka.

Aby jak najlepiej zobrazować zawartość czaszki, głowicę do badania USG smaruje się specjalnym żelem przed przyłożeniem jej do główki dziecka, a dziecko układa się na poduszce przytrzymując główkę w ustawieniu „na wprost”. Przed badaniem należy uspokoić dziecko i nakarmić je, ponieważ jego ruchy podczas badania mogą być przyczyną uzyskania nieprawidłowych obrazów ultrasonograficznych i niewiarygodnego wyniku badania.

USG przezciemieniowe nie wymaga żadnego specjalnego przygotowania za strony dziecka i najczęściej trwa od kilkunastu do kilkudziesięciu minut.

ciemiączko ciemieniucha

Źródło: https://www.radiologyinfo.org/en/info.cfm?pg=ultrasound-cranial

 

U kogo powinno być wykonane USG przezciemieniowe:

U wcześniaków (tj. noworodków urodzonych prze 37 tygodniem ciąży)

U dzieci z zaburzeniami krążenia, oddychania lub z objawami neurologicznymi.

U dzieci z małą masą urodzeniową

U noworodków, u których istnieje podejrzenie wad mózgu (wad układu nerwowego)

U noworodka, który przeszedł epizod niedotlenienia w czasie ciąży, porodu lub w okresie noworodkowym

U dzieci, u których występują zaburzenia rozwojowe o niejasnej przyczynie lub wielkogłowie

U dzieci, których matki przechodziły zakażenia w ciąży

U dzieci, które przeszły zakażenia w okresie noworodkowym

U dzieci, które prezentują patologiczne objawy neurologiczne lub opóźnienie rozwoju

U niemowlęcia po URAZIE głowy

Dzięki USG przezciemieniowemu możliwe jest bezinwazyjne diagnozowanie krwawień śródczaszkowych, wodogłowia, wad anatomicznych mózgu…itd.

Nie ma żadnych przeciwwskazań do przeprowadzenia badania USG przezciemiączkowego . Tylko w przypadku bardzo ciężkiego stanu zdrowia dziecka, można odroczyć wykonanie badania do czasu aż stan dziecka się ustabilizuje.

 

10 pytań o ciemię, ciemiączko, ciemieniuchę… za nami. Jeśli nasuwają się Wam inne w tym temacie-śmiało- zostawcie je w komentarzu! Jeśli natomiast chcecie dowiedzieć się jeszcze więcej na temat tego, jak rozwijają się Wasze Maluchy i co jest dla nich ważne w pierwszych miesiącach życia zerknijcie tutaj:

1.Ile widzi noworodek? Jak rozwija się zmysł wzroku dziecka.

2.OP czy już NOP? Odczyn po szczepieniu przeciwko gruźlicy.

3.Pierwsze koty za płoty… Wizyta patronażowa u lekarza pediatry- czego się po niej spodziewać i jak się do niej przygotować ?

Pozdrawiam 🙂

S.